20/10/2020

نمیک

گروه پژوهشی توسعه فناوری نمیک

اینه دوزی

دوختن آيینه هاي مدور و پولك بر روي لباسهاي محلي و آويزهاي ديواري

اینه دوزی

اینه دوزی

دوختن آيینه هاي مدور و پولك بر روي لباسهاي محلي و آويزهاي ديواري

دوختن آئينه هاي كوچك با فواصل متفاوت يا يكسان بر روي لباسهاي محلي، جليقه كمربند و آويزهاي ديواري با نخ هاي الوان را آئينه دوزي مي گويند. علاوه بر اين براي تزئين كيف، ساك دستي، پيش بخاري، جلد قرآن و سجاده نيز بكار مي رود.

در آئينه دوزي علاوه بر آئينه هاي ريز مدوراز پولك هاي صاف كه مثل آئينه داراي درخشش مي باشد به همراه نخ ابريشم خام يا تابيده و پارچه هاي داراي بافت فشرده استفاده مي شود.

اینه دوزی

نقوش مورد استفاده در اين دوخت را نقوش هندسي و جل و بوته تشكيل مي دهد . براي آئينه دوزي، پس از قرار دادن آئينه بر روي طرح مورد نظر ابتدا با چهار بخيه آن را روي پارچه نصب نموده سپس چهار بخيته ديگر مشابه بخيه هاي قلبي و در ميان آنها مي زنند پس از آن دوخت ديگري كه همانند دوخت دندان موشي است و سبب يكپارچگي بخيه ها و نيز تزئين دور آئينه مي گردد زده مي شود.

هنر آینه کاری و درکل هنرهایی که به عامه مردم اختصاص دارند از آن جهت بسیار صاحب اهمیت هستند که بی واسطه تر و شفاف تر فرهنگ مردم را منتقل می کنند و در مقایسه با معماری و نقاشی و هنرهای سفارشی هنرمند را در ارائه خواست ها و درونیاتشان آزادتر گذاشته اند.

اینه دوزی

دوختن آئينه هاي كوچك با فواصل متفاوت يا يكسان بر روي لباسهاي محلي ، جليقه ، كمربند وآويزهاي ديواري با نخ هاي الوان را آئينه دوزي مي گويند. آئينه دوزي گاهي باابريشم دوزي ، قيطان دوزي و بخيه هاي تزئيني همراه است.

آن هنری که به آینه دوزی شهرت دارد نه تنها دوختن آینه بر روی پارچه است بلکه در اصل مواد متنوع و رنگارنگ و درخشان دیگری نظیر پولک و … را هم در بر می گیرد. آینه دوزی به سکه دوزی و دکمه دوزی نیز شهرت دارد. این هنر به صورت زیبایی در استان سیستان و بلوچستاندوخته می شود و هنرمندان سیستانی همراه آینه دوزی از خرمهره ، قیطان ، دکمه و منجوقبه اشکال مختلف استفاده می کنند و آینه دوزی گاهی با سوزن دوزی های دیگر همراه است.

اینه دوزی

تاریخچه اینه دوزی

به نظر می‌رسد هنر آینه‌دوزی از بلوچستان پاکستان به سیستان ما راه پیدا کرده و در آنجا با فرهنگ بومی ما مختلط شده است. این هنر در ایران دوره صفوی به اوج خودش می‌رسد.

زادگاه اصلی این هنر در ایران، شهر زابل در استان سیستان و بلوچستان است و کمتر در مناطق دیگر دیده شده است. به آینه‌دوزی در گویش محلی بلوچستان «ایران سامان» گفته می‌شود که بین بومیان طرفداران زیادی دارد و کاربرد اصلی آن تزیین مرکب نوعروسان و اتاق‌ها و خانه‌های مسکونی است و برای تزیین لباس هم کاربرد دارد.

در سیستان و بلوچستان، آینه گاهی در کنار سکه‌دوزی بر روی لباس زنان یا کلاه مردان دوخته می‌شود که البته در بین زنان بلوچ دوختن آینه روی یک سطح تیره تماما سیاه‌رنگ به همراه سوزن‌دوزی‌ها نماد خودشید در دل کویر تشنه است، زیرا در کویر آنچه بیش از هر چیز دیگری خودنمایی می‌کند، خورشید سوزان و کویر سیاه‌رنگ است. این نگاه فلسفی به آینه این هنر زیبا را در بین بلوچ‌ها به هنری مقدس تبدیل کرده، زیرا بیانگر نگرش و محیط جغرافیایی زیستگاه آنان است.

اینه دوزی

ابزار کار و مواد اولیه اینه دوزی

اینه دوزی

آینه با قطر کم و به اشکال مربع یا دایره.

نخدمسه :به صورت کلاف های کوچک دربازار در دسترس آینه دوزان قرار می گیرد از یک رشته نخ شش لا تشکیل شده، این نخ هااز لحاظ رنگ بسیار متنوع بوده و کار کردن با آنها بسیار ساده است. نخ ابریشمی:که معروفترین نخ های مورد مصرف در بعضی ازرشته های دوخت های سنتی ایران می باشد و به صورت عمامه و کلاف در بازار موجود است.

سوزن گلدوزی که به نام های ذیل در بازار ایران یافت می شود:

سوزن کرول: مخصوص گلدوزیاست با سوزن شماره 9 کرول می توان نخ دمسه یک لا را دوخت و از شماره (0) آن برای نخشش لا می توان استفاده کرد.

سوزن چنایل: برای گلدوزی روی پارچه های ضخیم و درشتبافت بکار می رود شماره  پارچه های مورد استفاده در آینه دوزی شامل: ترگال ، مخمل ساتن و جیر می باشد.

طریقه دوخت

ابتدا آینه را بر روی پارچه و طرح مورد نظر قرار داده سپس روی آینه را ازجهت های مختلف به وسیله بست های فراوان به پارچه می دوزیم طوریکه تقریباً تمام آینه به وسیله بستها پر می گردد و سپس از وسط آینه به کمک نخ های روی آینه و با دوخت دندانموشی بر روی پارچه متصل می نماییم.

اینه دوزی

تکنیک های هنر آینه دوزی

در اين بخش به دوختهايي كه به صورت مشترك براي كليه سوزن دوزي هاي موجود (اعم از آینه دوزی) مورد استفاده قرار می گیرد می پردازیم.

بخيه-كوك- شلال: موارد فوق در عمل كرد به يك گونه مي باشد. زدن كوكهاي يك اندازه به صورت فاصله دار و يا متصل به هم بسته به نوع كاربرد دوخت زده مي شود .

دندان موشي- دوخت جادگمه اي- دوخت پتويي: با استفاده از سوزن و نخ از قسمت چپ پارچه شروع به كار مي كنيم سوزن را به طرف روي پارچه حركت داده و در حالي كه نخ را به صورت حلقه در زير انگشت دست چپ نگه داشته ايم تك بخيه اي عمودي بر سطح پارچه مي زنيم و باز بسته به نوع كاربرد با تكرار اين دوخت به صورت فشرده و يا باز دوخت را ادامه مي دهيم.

اینه دوزی

 

آینه دوزی به دو شیوه به روی لباس دوخته می‌شود

زنجیره و دندان موشی (بسته دوزی) اما امروزه آینه‌های قاب دار که درکشور همسایه پاکستان ساخته می‌شود به وفور در بازار یافت می‌شود. دوخت این نوع آینه‌ها جنبه هنری ندارد فقط می‌تواند در بعضی مواقع برای تزئین برخی از وسایل مانند کوسن، رومیزی، کیف و . . . کاربرد داشته باشد.از آینه دوزی بر روی لباسهای محلی ، جلیقه ، کمربند و آویزهای دیواری نیز استفاده میشود.

زنجيره:

با حلقه كردن نخ به زير سوزن و زدن تك بخيه به صورتي كه بستي حاصل شود زنجيره ايجاد شده البته اين دوخت از بالا به پايين زده مي شود.

بست دوزي:

زدن تك بخيه براي اتصال مهره تزييني ويا نگهداري نخهاي فانتزي بكار مي رود.

مراکز آینه دوزی

از مراكز اين هنر مي توان به سيستان و بلوچستان،گرگان و استان كردستان و هرمزگان اشاره نمود ولي آئينه دوزي بلوچستان

شبيه به كارهاي دستي افغانستان و پاكستان است.

اینه دوزی
اینه دوزی

منابع:

کجارو

بیتوته

دانشنامه نمیک از تمامی هنردوستان ،اساتید ایران برای پیشرفت ایران عزیزمان در تمامی زمینه ها دعوت به همکاری می نماید شما عزیزان با با دادن نظر و ارسال اطلاعات تکمیلی خود در این زمینه برای پیشرفت کشور عزیزمان در علم و فن آوری میتوانید باعث پیشرفت و تکامل کشور شوید

راهای ارتباط با ما

ایمیل : info@nmik.ir

برای سهولت ارسال نظرات و ارتقاء دانشنامه شما همچنین میتوانید متن و عکسهای خود را در وات ساپ با این شماره :09014465636 ارسال نمایید.

با تشکر تیم نمیک