21/10/2020

نمیک

گروه پژوهشی توسعه فناوری نمیک

برقع

بُرقَع پوششی است که برخی زنان مسلمان از آن استفاده می‌کنند. این پوشش بیشتر در افغانستان و پاکستان و منطقه هرمزگان ایران رایج است.

برقع

برقع

بُرقَع پوششی است که برخی زنان مسلمان از آن استفاده می‌کنند. این پوشش بیشتر در افغانستان و پاکستان و منطقه هرمزگان ایران رایج است.

نوع رایج آن در مخصوصاً افغانستان و پاکستان تمام بدن زن، از جمله چهرهٔ او را می‌پوشاند. معمولاً در برقع، چشم‌ها پشت یک پرده یا صفحهٔ مشبّک قرار می‌گیرند. در هرمزگان به پوشش نقاب مانند که تزیینات رنگی دارد نیز اطلاق می‌شود. نقابی مخصوص زنان سواحل خلیج فارس که آن را به عربی بُرقع(Borqe)به گویش محلی مناطق هرمزگان بُرکه (Borke)، در مناطقی از بندر لنگه بَتوُله(Batoole)و میان مردمان مناطق شمال بندر لنگه و جنوب استان فارس(لارستان)تَبیله(Tabile)و سیستان بلوچستان هم برکه می‌نامند.

زن برقع پوش

زنان با پوشش برقع

بُرقَع پوششی است که برخی زنان مسلمان از آن استفاده می‌کنند. این پوشش بیشتر در افغانستان و پاکستان و منطقه هرمزگان ایران رایج است. نوع رایج آن در مخصوصاً افغانستان و پاکستان تمام بدن زن، از جمله چهرهٔ او را می‌پوشاند. معمولاً در برقع، چشم‌ها پشت یک پرده یا صفحهٔ مشبّک قرار می‌گیرند. در هرمزگان به پوشش نقاب مانند که تزیینات رنگی دارد نیز اطلاق می‌شود. نقابی مخصوص زنان سواحل خلیج فارس که آن را به عربی بُرقع(Borqe)به گویش محلی مناطق هرمزگان بُرکه (Borke)، در مناطقی از بندر لنگه بَتوُله(Batoole)و میان مردمان مناطق شمال بندر لنگه و جنوب استان فارس(لارستان)تَبیله(Tabile)و سیستان بلوچستان هم برکه می‌نامند.

 

ریشه کلمه برقع

برقع عربی شده کلمه بورک (börk) ترکی به معنی کلاه است. بورک و دوواق (duvaq) در لباسهای ترکان قدیم برای پوشاندن سر یا چهره بوده‌است. اما در خراسان به چادر امروزی خانم‌ها و بخصوص نیم چادری یا پوششی که سر تا روی سینه زنان را می‌پوشاند پرده می‌گفتند.

ناگهان پرده برانداخته‌ای یعنی چه مست از خانه برون تاخته‌ای یعنی چه

برقع در لغت‌نامه دهخدا

برقع. [ ب ُ ق َ / ب ُ ق ُ ] (ع اِ) روی بند ستور. (منتهی الارب ) (ناظم الاطباء) : از بیلقان پرده های بسیار و جل و برقع و ناطف خیزد. (حدود العالم ). ده سر اسب پنج با زین و پنج با جل و برقع. (تاریخ بیهقی ). ده سر اسب خراسانی ختلی به جل و برقع دیبا. (تاریخ بیهقی ). خواجه ٔ بزرگ از جهت خود رسول را استری فرستاد به جل و برقع. (تاریخ بیهقی ).

برقع

برقع

برقع در افغانستان

رنگ معمول برای برقع در افغانستان آبی است. در طول دورهٔ حکومت طالبان، زنان مجبور به پوشیدن برقع در اجتماع بودند. پس از سرنگونی طالبان، حکومت جدید اجبار برای پوشیدن برقع را لغو کرد.

برقع در کشورهای عربی

در کشورهای عربی حاشیهٔ خلیج فارس پوشیدن برقع از دوران بسیار دور رایج بوده‌است. شکل «برقع» در مناطق مختلف تفاوت دارد، مثلاً برقع‌هایی که زنان ساحل می‌پوشیدند با برقع‌هایی که زنان شحوح که در کوهستان و رؤوس الجبال زندگی می‌کنند، بسیار فرق داشت. همچنین برقع‌هایی که زنان بعضی از مناطق عمان می‌پوشیدند نیز با همدیگر اختلاف کلی داشت. امروزه در امارات تنها بعضی از خانم‌های بزرگسال برقع می‌پوشند، اما بانوان جوان امروزه کمتر از این نوع پوشش استفاده می‌کنند. طبق بررسی‌هایی که انجام شده‌است تا ۳۰ سال آینده در امارات برقع به کلی ناپدید خواهد شد.[نیازمند منبع] البته در امارات پوشیدن برقع بیشتر جنبهٔ تزئینی دارد؛ و از لباس‌های شرعی یا اسلامی به‌شمار نمی‌آید و یکی از لباس‌های سنتی این کشور است.

برقع در ایران

برقع در ایران تا دوره قاجار استفاده می‌شد و بعد از این دوره به علت سیاست کشف حجاب رضاشاه٬دیگر از برقع استفاده نشد. بعد از خلع رضاشاه فقط مردم استان هرمزگان از برقع استفاده می‌کنند که در بندرعباس و توابع ان بُرکه (Borke) و در مناطقی از بندر لنگه بَتوُله(Batoole)می‌گویند؛ و همچنین مناطقی از استان سیستان و بلوچستان نیز استفاده می‌کنند و به آن برکه می‌گویند.

برقع

تولید برقع

در تولید برقع ها که به طور معمول از پارچه تیره ای به نام شیله ساخته می شود قسمت ایستای روی بینی و دو کناره آن به وسیله چوب درخت خرما ( که در میان پارچه قرار می گیرد ) به وجود می آمد و برای نگه داشتن برقع بر روی چهره از بندهایی استفاده می شود که به پشت سر بسته می شود و عمدتا از نوارهای بافته شده زردوزی تشکیل شده است.

برقع قرمز به برقع بلوچی معروف است و تا حدودی در بخش جنوب شرقی بلوچستان هم استفاده می‌شود. شکل آن مستطیل کامل است و در نمونه‌هایی از تزئینات پولک، نوار خوس و گلابتون در کنار سوزن‌دوزی که غالب سطح برقع را می‌‌پوشاند استفاده می‌شود. این رنگ برقع مخصوص زنان متاهل است که هم در خانه و هم در بیرون از آن استفاده می‌کنند.

برقع

فرهنگ استفاده از برقع

دختران جوان از رنگ های زرد، قرمز و نارنجی و زنان متاهل یا مسن از رنگ های تیره استفاده می کنند. برقع ساده با حاشیه زرد و سیاه مخصوص دختران و زنان سن بالا ، برقع نیم دوز مخصوص زنان بیوه و برقع گل توفی مخصوص زنان جوان و ازدواج کرده است. برقع قرمز به برقع بلوچی معروف است و تا حدودی در بخش جنوب شرقی بلوچستان هم استفاده می شود. شکل آن مستطیل کامل است و در نمونه هایی از تزئینات پولک، نوار خوس و گلابتون در کنار سوزن دوزی که غالب سطح برقع را می پوشاند استفاده می شود. این رنگ برقع مخصوص زنان متاهل است که هم در خانه و هم در بیرون از آن استفاده می کنند. برقع زرشکی مخصوص دختران مجرد یا عقد کرده است و غالبا ساده و بدون تزئین می باشد. در بعضی مناطق هرمزگان دختران تا قبل از ازدواج برای پوشش کامل از دید نامحرم این نوع برقع را به صورت می زنند.

برقع در مراسم

برقع در مراسم عروسی
در روستاهای جزیره قشم ، زنان در مراسم عروسی از برقع های نو و تازه ساخت ، همراه با حلقه استفاده می کنند و رسم بر این است که در مراسم عروسی ، مادر داماد دو برقع به عروس هدیه می دهد .

یکی از برقع ها برای انجام کارهای روزمره و برقع دیگر در مراسم های ویژه مانند دید و بازدیدهای بعد از ازدواج و همچنین اعیاد مختلف استفاده می شود .
وجه تمایز برقع عروس با سایر برقع ها ،حلقه طلایی است که روی آن نصب می شود و قیمت این حلقه به میزان تمول خانواده داماد و عروس بستگی دارد چنانچه وضعیت مالی خانواده داماد مناسب نباشد برقع خریداری نمی شود اما اگر کفایت مالی وجود داشته باشد بیشتر از دو برقع نیز خریداری می شود و به صورت معمول،خرید دو برقع متداول است.

مادر عروس نیز برقعی را به دخترش هدیه می دهد ؛اما اگر دختر به اندازه کافی برقع داشته باشد ، برای او النگو ، گوشواره یا شی تزئینی دیگری تهیه می کند و با توجه به آنچه گفته شد مردم این منطقه برقع را مانند قطعه جواهری به حساب می آوردند که تکمیل کننده سرویس طلای عروس است.
در مناطقی که از برقع های نخی استفاده می شود، تازه عروسان از برقع هایی به رنگ های قرمز و نارنجی استفاده می کنند طبق گفته یکی از استفاده کنندگان در گذشته برقع زرد رنگ هم متداول بوده است.
ساکنان برخی روستاها ، قبل از ازدواج لباس های تیره به تن می کنند ولی پس از آن ، علی رغم پوشیدن لباس هایی با رنگ های روشن روسری و چادرشان همچنان مشکی است و دلیل این انتخاب رنگ در پوشش را راحتی در رفت و آمد عنوان می کنند و عقیده دارند استفاده از چادر و روسری رنگ روشن باعث جلب توجه می شود.

در روستاهای «بنذرک»از روستاهای میناب ،عروس دو شب اول مراسم عروسی برقعی سبز رنگ به صورت می زند ولی در شب سوم که در واقع شب آخر عروسی است از برقع استفاده نمی کند و بعد از اتمام عروسی ده روز تا یک ماه عروس برقع به صورت نمی زند اگر چه بعضی از آنها صبح روز بعد از عروسی از برقع استفاده می کنند .

در قدیم ، برقع را با پارچه هایی سبزرنگ از جنس ساتن و تتران می دوختند ؛اما امروزه از کاموای سبز استفاده می شود همچنین شب حنابندان ، صورت عروس را با برقع سبز می پوشانند،در روستای «بنذرک» وقتی زن ها به دیدار عروس می روند برقع را از صورت برداشته و روی سر قرار می دهند.

برقع در مراسم

برقع در مراسم عزاداری
برقعی مخصوص مراسم عزاداری وجود ندارد ؛اما برخلاف عروسی ،در مراسم عزاداری از برقع های کهنه و قدیمی استفاده می شود و در برخی از مناطق که استفاده از برقع های نخی رایج است .

ماه های محرم و صفر تمام افراد مجرد و متاهل در تمام سنین ،از برقع هایی به رنگ تیره ،بدون تزیین حلقه طلا و سایر زیور آلات ، استفاده می کنند در مسجد و حسینیه ها هنگام عزاداری به لیل احترام به مجلس ، برقع ها را از صورت در می آوردند.

زنان در روستای مازغ بالا شهرستان میناب بر این عقیده اند که حضرت فاطمه(س) در مراسم عزاداری حضور دارد و ایشان به احترام آن حضرت برقع ها را از صورت برمی دارند.

منابع :

ویکی پدیا

بیتوته

شبکه هرمز

دانشنامه نمیک از تمامی هنردوستان ،اساتید ایران برای پیشرفت ایران عزیزمان در تمامی زمینه ها دعوت به همکاری می نماید شما عزیزان با با دادن نظر و ارسال اطلاعات تکمیلی خود در این زمینه برای پیشرفت کشور عزیزمان در علم و فن آوری میتوانید باعث پیشرفت و تکامل کشور شوید

راهای ارتباط با ما

ایمیل : info@nmik.ir

برای سهولت ارسال نظرات و ارتقاء دانشنامه شما همچنین میتوانید متن و عکسهای خود را در وات ساپ با این شماره :09014465636 ارسال نمایید.

با تشکر تیم نمیک