21/10/2020

نمیک

گروه پژوهشی توسعه فناوری نمیک

بليش دوزی

بليش دوزی قزاق دوزي (بليش دوزي) يکي از رودوزي‌هاي سنتي ايران و سوزن دوزي مخصوص...

بليش دوزی

بليش دوزی

قزاق دوزي (بليش دوزي) يکي از رودوزي‌هاي سنتي ايران و سوزن دوزي مخصوص قوم قزاق است که ?? سال پيش از قزاقستان به ايران آمده و در حوالي شهر گرگان ساکن شده‌اند. اين دوخت در سرآستين‌ها، مچ شلوارها ، دوريقه ، پيش سينه ، گوشه‌ها و مرکز روسري‌هاي بزرگ با نخ ابريشمي تابيده شده به رنگ قرمز شرابي ، سبز ،آبي يا زرد توسط زنان بر روي پارچه سفيد و ضخيم بافته مي‌شود. انواع دوخت‌هاي بکار رفته در بافت ساتن دوزي و المه دوزي هستند. اکثر طرح‌ها به صورت چهارضلعي و اشکال به صورت گل و برگ در ميان کار ديده مي‌شود

تعریف واژه قزاق

این واژه از اواخر قرن 15 باب شد. عده ای بر این عقیده اند که ریشه این کلمه از واژه ترکی «گز» به معنای سرگردان و همیشه در گردش بودن گرفته شده ؛ چرا که این قوم همواره سرگردان بوده و در جایی مستقر نمی شدند. عده دیگر بر این گمانند که واژه قزاق از ترکیب نام دو قبیله مهم این قوم به نام های « کاسپی » و « ساکی » است که به مرور به نام های کاساکی ، کازاکی ، کازاخی خوانده شده و در نهایت به واژه قزاق تبدیل شده است. برخی دیگر معتقدند که ریشه آن ، از کلمه مغولی « خازاک » که وسیله حمل و نقل آن قوم بوده ، می باشد.

بعضی دیگر بر این باورند که قزاق از ترکیب دو کلمه « قاز» به معنای غاز و « آق » به معنای سفید تشکیل شده که اشاره به افسانه ای قدیمی دارد که بر اساس آن غاز سفید استپ هایی که بعد ها محل اقامت قزاق ها شد ، تبدیل به یک شاهزاده شد و نخستین قزاق بوجود آمد. اما در فرهنگ دهخدا به معنای بی خانمان ، حادثه جو و یاغی تعریف شده است.

پیراهن بليش دوزی

قزاق ها قومی هستند که تا سال ها بعد از انقلاب 1917 روسیه به زندگی کوچ نشینی خود ادامه دادند. اما با گذشت زمان و تغییر شرایط بعد از انقلاب در روسیه تعدادی از آن ها به کشور های همسایه از جمله ایران مهاجرت کردند. اکثر قزاقان ایران در گنبد کاووس ، گرگان و بندر ترکمن زندگی می کنند. قزاق های بندر ترکمن در سال های 1310 تا 1315 وارد ایران شدند. آن ها ابتدا در روستای سلاخ ( بصیر آباد ) و سپس در روستای قره سو ساکن شدند و با گذشت زمان کم کم به شهر بندر ترکمن راه پیدا کردند و در دو محله « قزاق محله شمالی » و « قزاق محله جنوبی » سکونت پیدا کردند.

بليش دوزی

بیلیش دوزی

این قوم سوزن دوزی مخصوصی دارند که در ایران به « بیلیش دوزی » یا « قزاق دوزی » معروف است و از رودوزی های سنتی ایران محسوب می شود.

بانوان از این سوزن دوزی برای تزئین لباس در قسمت سر آستین ، مچ شلوار ، دور یقه و جلوی سینه استفاده می کنند. برای روسری های بزرگ این رودوزی در قسمت گوشه و مرکز انجام می شود. این سوزن دوزی زیبا معمولا با یک رنگ نخ ابریشم تابیده به رنگ قرمز شرابی یا نقوشی از از نخ ابریشم زرد و سبز و آبی بر روی پارچه ای سفید و ضخیم دوخته می شود. امروزه این نقوش با ماشین گلدوزی دوخته می شوند.

بليش دوزی

کلاه « بوروک » نوعی عرقچین است که دختران پیش از ازدواج از آن به عنوان عرقچین استفاده می کردند. از مخمل قرمز و به صورت استوانه کوتاه دوخته می شد و برای تزئین روی آن را سوزن دوزی می کردند. استفاده از این کلاه تا دو دهه پیش در میان دختران قزاق رایج بود اما امروزه این کلاه جای خود را به روسری های رنگی داده است. در میان پسران جوان نیز این کلاه رایج بوده و هنگام خواندن نماز آن را بر سر می گذارند. برای تزئین این کلاه قسمت بالای آن را با نقوش گل و گیاه سوزن دوزی می کردند. تفاوت بوروک دختران و پسران در استفاده از زیورآلات بود که برای تزئین بوروک دختران به کار برده می شد.

دوخت های کاربردی بلیش دوزی

ساتن دوزی ، ساتن دوزی کوتاه و بلند ، المه دوزی

طرح های بليش دوزی

طرح بیلیش دوزی و نمونه ای از دوخت آن بر روسوری

این‌ هنر که‌ در پاره‌ یی‌ از نقاط استان هرمزگان قلی بافی‌ نیز نامیده میشود عبارت‌ است‌ از به‌‌هم پیوستن چند نوع زری‌ به‌ یکدیگر، به‌ گونه‌ یی‌ که‌ زری‌ بزرگ‌ در وسط‌ و زری‌های کوچک‌ ‌در اطراف آن قرار گیرند. ‌ از بادله‌ که‌ به‌ شکل نوارهایی‌ با پهنای ۱۵ سانتی متر تولید میشود، برای لبه ی شلوارهای‌زنانه‌ استفاده‌ به‌ عمل می‌آید شلوارهای بادله‌ دوزی‌ شده که‌ معمولا مخصوص استفاده‌ ی نو ‌عروسان جنوبی‌ است‌ و گاهی‌ در مراسم‌ عروسی‌، سایر زنان نیز بعنوان پوشش‌ از آن ‌استفاده‌ میکنند دارای دکمه هایی‌ با نخ‌ ابریشمین نیز هست و با شیاری‌ که‌ در بغل ساق پا ‌دارد باز و بسته میشود.

نقوش بليش دوزی

منابع :

ایران انتیک

ویکی پدیا

دانشنامه نمیک از تمامی هنردوستان ،اساتید ایران برای پیشرفت ایران عزیزمان در تمامی زمینه ها دعوت به همکاری می نماید شما عزیزان با با دادن نظر و ارسال اطلاعات تکمیلی خود در این زمینه برای پیشرفت کشور عزیزمان در علم و فن آوری میتوانید باعث پیشرفت و تکامل کشور شوید

راهای ارتباط با ما

ایمیل : info@nmik.ir

برای سهولت ارسال نظرات و ارتقاء دانشنامه شما همچنین میتوانید متن و عکسهای خود را در وات ساپ با این شماره :09014465636 ارسال نمایید.

با تشکر تیم نمیک