27/10/2020

نمیک

گروه پژوهشی توسعه فناوری نمیک

چموش

چموش (به گیلکی: چۊمۊش) یک پاافزار مخصوص گیلکان است که از چرم پوست دباغی‌شدهٔ گاو...

چموش

چموش

(به گیلکی: چۊمۊش) یک پاافزار مخصوص گیلکان است که از چرم پوست دباغی‌شدهٔ گاو ساخته می‌شود و پاشنه ندارد. از ویژگی چموش خنک کردن پا هنگام گرما و گرم نگه‌داشتن پا موقع سرماست. یک نوع چموش که بند و تسمه دارد و به دور ساق پا بسته می‌شود را شکار چموش می‌نامند.[۱] چموش گیلان دارنده نشان مهر اصالت از سازمان یونسکو بوده و مهارت نقش چموش دوزی در فهرست میراث فرهنگی ملی به ثبت رسیده است.

آشنایی با هنر چموش دوزی

در زمانه اي نه چندان دور،يا كفش و پاي‌افزار تمام چرم ، مخصوص گيله مردان و روستاييان ‘بدون پاشنه’ و در انواع و اقسام مختلف مورد استفاده اغلب ساكنان گيلان بود . نوع متداول آن، داراي بند و تسمه‌هاي بلنداست كه به ساق پا پيچيده مي‌شود و نوع ديگر داراي تسمه و بند است، ولي همانند نوع بنددار، نوكي عقابي و برگشته دارد.در گذشته اكثر روستاييان، دامداران و كشاورزان گيلاني از چموش استفاده مي‌كردند كه با رواج كفش‌هاي ماشيني و انواع پاي‌افزار لاستيكي و پارچه‌اي، امروزه استفاده از چموش بسيار كم شده، به طوري كه اكنون اين صنعت و هنر سنتي بيشتر جنبه تزييني پيدا نموده است.

چموش را غالبا از چرم ساده و بدون رنگ تهيه مي‌كردند، اما اگر مي‌خواستند كه چرم را رنگ كنند، از رنگ گياهي همچون رنگ پوست انار استفاده مي‌شده است. چموش اصيل را از چرم دباغي شده ‘گاوميش براي مردان ‘ يا بز ‘براي زنان ‘مي‌ساختند و به همين جهت در جاهايي كه دوخت چموش متداول بود، تشكيلات دباغي و دباغخانه رو به راه و دباغخانه‌هايي در حوالي چموش‌ دوزان وجود داشت .كارگاه‌هاي دباغي كه خود نيز از مشاغل قديمي اين منطقه، به خصوص صنايع دباغي ماسوله را تشكيل مي‌داد، كارش تبديل پوست گاو و گوسفند به چرم بود.

چموش

در گذشته نه چندان دور و قبل رواج شيوه هاي نوين عمل آوري چرم ، براي تهيه چرم مورد استفاده چموش ، پوست گاو و بز را به دباغخانه آورده، اول آن را نمك مي‌زدند، بعد در آهك مي‌خوابانيدند، سپس موي آن را بر مي داشتند و آنگاه در آب انار ترش، پخته و در حوض مي‌انداختند تا پوست رنگ بگيرد.بعد از آن چرم را روي تخت انداخته، لوله مي‌كردند، سپس در آب فرو مي‌كردند تا شوري آن برود، بعد در كنار هم آويزان مي‌كردند تا هوا خورده و خشك بشود. بعد از اين مرحله پوست را صاف نموده مجددا در آب مي‌انداختند، آن وقت آن را روي تخت خوابانيده، آن را ‘شلفا’ (يك نوع ضربه زدن به پوست) مي‌زدند و محصول به عمل آمده را تحويل چرم‌فروشان و كفاشان مي‌دادند.

چموش

یكی از هنرهای سنتی و صنایع دستی گیلان چموش دوزی است كه پای افزاریست بسیار قدیمی كه شاید عمر آن به چند هزار سال برسد. در انواع و اقسام مختلف از چرم تهیه می شود و عموما بدون پاشنه است.

نوع متداول آن دارای بندها و تسمه‌های بلند می‌باشد كه به ساق پا پیچیده می شود. نوع دیگر چموش بدون تسمه و بند است ولی مانند نوع بند دار نوك عقابی و برگشته دارد. در گذشته روستائیان و دامداران و كشاورزان گیلانی از چموش استفاده می‌كردند.

مواد اولیه چموش دوزی:

۱.چرم گاو دباغی شده

۲.نخ فالی بافی

۳.كاموای رنگی

۴.پارچه

۵.چسب

۶.موم

چموش

ابزار كار چموش دوزی :

۱. سندان چوبی

۲. مشته

۳. درفش

۴. سوزن

۵. تكه چرم به عنوان انگشتانه

۶.گازن

۷. شفره

۸. قالبهای چوبی

۹. الگوهای مقوایی

۱۰. سنگ كوچك

۱۱.ظرف آب

چموش

رنگ در چموش:

قرمز، سبز، سفید، استخوانی، قرمز قهوه ای

نقش در چموش:

گل اباتر، مهتابی، شتر گردن، مجمع قراق، گل بچه، خزیلی (شیرازه دوزی)

مركز مهم تولید چموش شهر تاریخی ماسوله است.

علل زوال تدریجی:

۱. افزایش قیمت مواد اولیه

۲. رونق كفش لاستیكی نداشتن كاربری در زمان فعلی

۳. تعداد كم استادكار ماهر (یك الی دو نفر)

زنده نگهداشتن صنایع دستی نقش مهمی را در حفظ اصالت، هویت، ارزش های فرهنگی و پیشینه هر جامعه ای ایفامی کند. از سوی دیگر برای اینکه این صنایع با مقتضای زمانه هماهنگ بشوند، لازم است که در آنها تغییرات و تحوولاتیمتناسب با شرایط جامعه را ایجاد نمود در غیر اینصورت به انزوا و رکود کشیده خواهند شد. چموش، به عنوان پایپوشیمرغوب، سنتی و زیبا یکی از هنرها و صنایع دستی است که منبع تولید و ساخت آن در ماسوله استان گیلان بوده اسوت؛اما با ورود تدریجی کفش های کارخانه ای و اغلب غربی، از هویت پایپوش های ایرانی کاسته شده است. از سوی دیگرچموش با وجود دارا بودن ویژگی های منحصربفرد و داشتن قابلیت هماهنگ شدن متناسب با نیاز روز جامعه کنارگذاشته شده و دوران رکود را سپری می کند. برخلاف اینکه چموش در انزوا قرار گرفته است اما قابلیت، استعداد وامکانش برای تبدیل شدن به پایپوشی متناسب با نیاز روز جامعه ضرورت انجام این پژوهش را لازم گردانیده است. هدفاین پژوهش در جهت پاسخگویی این پرسش: «چگونه می توان پایپوش چموش را مطابق نیاز امروز جامعه تولید و به عرصه مصرف رساند؟» می باشد که با رویکرد توصیفی_تحلیلی و به کمک یافته های میدانی و کتابخانه ای، به آسیبشناسی و شناخت ظرفیت های هنرصنعت چموش پرداخته وسعی بر این داشته که علاوه بر وارد ساختن دوباره آن درچرخه تولید، بتواند بر شعائر حفظ ارزش ها و اصالت ها، جامه عمل بپوشاند. نتایج این پژوهش در راستای هدف آن، ارائهالگو و راهکارهایی ازجمله تغییر در طرح چموش و حذف و حتی اضافه نمودن عناصری به منظور کاربردی ساختن آن می باشد.

منابع :

ویکی پدیا

بیتوته

دانشنامه نمیک از تمامی هنردوستان ،اساتید ایران برای پیشرفت ایران عزیزمان در تمامی زمینه ها دعوت به همکاری می نماید شما عزیزان با با دادن نظر و ارسال اطلاعات تکمیلی خود در این زمینه برای پیشرفت کشور عزیزمان در علم و فن آوری میتوانید باعث پیشرفت و تکامل کشور شوید

راهای ارتباط با ما

ایمیل : info@nmik.ir

برای سهولت ارسال نظرات و ارتقاء دانشنامه شما همچنین میتوانید متن و عکسهای خود را در وات ساپ با این شماره :09014465636 ارسال نمایید.

با تشکر تیم نمیک