22/09/2020

نمیک

گروه پژوهشی توسعه فناوری نمیک

سوزندوزي لباس هاي محلي با استفاده از نخ گلابتون( نخي با مغز ابريشم و روكش طلا يا نقره) بر روي پارچه

گلابتون دوزی

سوزندوزي لباس هاي محلي با استفاده از نخ گلابتون( نخي با مغز ابريشم و روكش طلا يا نقره) بر روي پارچه

گلابتون دوزی

گلابتون به نخ های ابریشمی است که دارای روکش طلا یا نقره می باشند. در زری بافی و نقده کوبی به کار می رود. معمولا مقدار طلای این رشته ها 2 تا 3درصد می باشد اما در گلابتون بعضی از زری های عصر صفویه تا 50 درصد طلا به کار رفته است. در حال حاضر گلابتون دوزی در ایران با نخ هایی با روکش فلزی زرد یا سفید که عمدتا در کشور پاکستان تولید می شود انجام می گیرد.

تاریخچه  گلابتون دوزی:

در  تاریخ ، 150 سال پیش از میلاد مسیح بنا به یک سنت در  دولت چین برای بر سر مهر آوردن همسایه، قطعاتی از پارچه  زربفت و زردوزی شده را همراه با نمایندگانی به ایران فرستاد شد  و 733 سال بعد، یعنی در سال 628 میلادی، هنگامی که هراکلیوس دستگرد را تصرف و غارت کرد، گرانبهاترین غنایمی که به دست آورد، (زردوزی های ایرانی بوده و همین روایت تاریخی باعث شد تا این تصور در اذهان باشد) که برای اولین بار زردوزی از چین به ایران راه یافته  حال آنکه نتیجه کاوش های باستانشناسی در روسیه حکایت از آن دارد که در سده ی سوم پیش از میلاد زردوزی و تولید پارچه های زربفت در ایران رواج داشته و ایرانیان به وسیله ی نخ های زرین که به ظرافت تابیده شده است تصویر برگ مو و پیچک را بر روی پارچه ی پشمی دوخته و در قرنهای بعد سوزن دوزی های بیزانس ، همسایه ی ایران، تقلیدی از فرآورده های ایران بود منتها با مرغوبیتی بیشتر و رنگ هایی خیره کننده هستند

در هجوم مغول ها، عناصر هنر چینی نیز به زردوزی ایران راه یافت و اگرچه هیچ اثری از زردوزی های این دوره در دست نیست. ولی ادامه ی آن قطعا به قرن 15 ، 16 و 17 میلادی کشیده چه آنکه شاردن در سیاحت نامه ی خود بارها ظرافت زردوزی ها، گل دوزی های ایرانی را که به زعم خودش برتر از گلدوزیهای اروپائیان و ترکان بوده ستوده است

گلابتون دوزی

هنر  سوزن دوزی هایی با سابقه ای بسیار طولانی که. کتیبه های تخت جمشید و سایر اسناد باقی مانده از دوره هخامنشیان بیانگر این امر می باشد که این رودوزی زیبا در آن دوران از رواج کامل برخوردار بوده و در تزئین البسه و درفش از آن استفاده می شده.
بعد از اسلام این هنر در بیشتر نقاط ایران از رواج بیشتری برخوردار گردید. به خصوص از قرن 2 که این هنر برای آرایش و تزئین پرده کعبه مورد استفاده قرار گرفته و هنرمندان شوش و شوشتر در طول سال موظف به تهیه 12 تخته روپوش حجرالاسود بودند اند . جنس پرده ها از مخمل مشکی بود و بر روی آن علاوه بر گلابتون دوزی ، کتیبه دوزی ، شمسه دوزی ، کمند دوزی و ده یک دوزی می شده .
این پرده ها معمولا از نخ های عیاردار استفاده می شود. دوخت این پرده ها تا سده 10 هجری به عهده هنرمندان ایرانی بود ولی از آن دوره به بعد این پرده ها توسط کشورهای عثمانی ، مصر و دیگر کشورهای اسلامی تهیه می گردیه است.

گلابتون دوزی

هنرگلابتون دوزی  در دوره صفوی نیز بسیار رواج داشته و در تزئین البسه ، پرده و دیگر تابلوهای تزئینی از آن استفاده می کردند. در دوره افشار و زند و قاجار نیز از این دوخت برای کاربردهای مختلف مورد استفاده قرار میگرفته است .

موارد مصرف گلابتون دوزی
از این دوخت برای تزئین پیش سینه ، بقچه ، شب کلاه، دور یقه ، دم پای شلوار ، دامن ، پرده ، یقه ، کیسه پول ، سجاده ، رومیزی ، قاب شانه ، سرمه دان ، جلد قرآن ، رویه کوسن ، دیوارکوب و … استفاده می گردد.

گلابتون دوزی

طرح های کاربردی گلابتون دوزی

پیچک ، شمسه ای ، کتیبه خطی و نقشی ،بازوبندی ، بند رومی ، قابقابی ، گل شاه عباسی ، شکارگاهی ، محرابی ، بته جقه ای ، سروچه ، گل و بوته ، گل و مرغ ، انواع گل ها ، تصاویر انسان ، مجالس شاهنامه ای ، لچک ترنجی ، گل ساعتی ،  ترنج کاسه و نیم کاسه ، گل گلدانی ، گل حاشیه ای ، اشکال هندسی و … .

گلابتون دوزی

بادله دوزی یا تلی بافی

نام شلواری جنوبی است  که بر روی آن رودوزی هایی با نخ گلابتون انجام می شود به این دوخت در اصطلاح  بادله دوزی  گفته می شود. در قسمتهای از نقاط استان هرمزگان به آن  تلی بافی می گویندو این رودوزی از بهم پیوستن چند نوع زری و شک در کنار هم شکل قرار میگیرد  به گونه ای که شک در وسط و زری های کوچک در اطراف آن تشکیل می گردد. بدین ترتیب نوارهایی به پهنای 15 سانتی متر تهیه می شود که از آن برای تزئین دمپای شلوارهای زنانه میتوان استفاده کرد.

گلابتون دوزی

شلوار  بادله دوزی شده مخصوص نوعروسان شهرهای جنوبی است اما گاه  در مراسم عروسی   سایر زنان نیز به عنوان پوشش از آن استفاده می کنند.

گلابتون دوزی

شلوار بادله دارای دکمه هایی با نخ ابریشمین نیز می باشد و با شیاری که در بغل ساق پا دارد قابلیت  باز و بسته شدن دارد.

گلابتون دوزی

مراکز تولید گلابتون دوزی

در حال حاضر این هنر بیشتر در استان هرمزگان رایج می باشد و بیشتر هنرمندان آن زنان و دختران خانه دار می باشند و در مراکز شهری و روستایی این استان کمتر خانواده ای را می توان یافت که با این هنر آشنایی نداشته باشد. به غیر از استان هرمزگان ، در اصفهان ، شیراز ، تهران ، کردستان ، قزوین ، کاشان ، یزد ، بوشهر ، شوش و شوشتر این دوردوزی زیبا رایج می باشد.

گروه آموزشی نمیک

دانشنامه نمیک از تمامی هنردوستان ،اساتید ایران برای پیشرفت ایران عزیزمان در تمامی زمینه ها دعوت به همکاری می نماید شما عزیزان با با دادن نظر و ارسال اطلاعات تکمیلی خود در این زمینه برای پیشرفت کشور عزیزمان در علم و فن آوری میتوانید باعث پیشرفت و تکامل کشور شوید

راهای ارتباط با ما

ایمیل : info@nmik.ir

برای سهولت ارسال نظرات و ارتقاء دانشنامه شما همچنین میتوانید متن و عکسهای خود را در وات ساپ با این شماره :09014465636 ارسال نمایید.

با تشکر تیم نمیک