25/10/2020

نمیک

گروه پژوهشی توسعه فناوری نمیک

حمام سری

دستبافته اي به ابعاد 110*70 سانتي متراز جنس موي بُز؛ زيراندازي كوچك برا ي استفاده در سَربین حمام

حمام سری

جاجیم چه (حمام سری)

حمام سری

دستبافته اي به ابعاد 110*70 سانتي متراز جنس موي بُز؛ زيراندازي كوچك برا ي استفاده در سَربین حمام

حمام سری یا جاجیمچه نوعی زیرانداز است که در استان مازندران بافته می شود. این زیراندازها طرح های ساده ای دارند و از زیبایی خاصی برخوردار هستند. جاجیمچه تولیدی در روستاهای مازندران از رنگ بندی سنتی برخوردار بوده و اکثرا با استفاده از دستگاه های دووردی بافته می شود.

این نامگذاری موید نخستین کاربرد سنتی آن در منطقه است. مراکز تولید این محصول در مازندران شامل قریه زیارت گرگان، آلاشت، رسکت و کهنه ده می باشد و افزون بر استان مازندران، این محصول هم اکنون در روستای دروار دامغان و کلاته خیج شاهرود نیز تولید می گردد.

جاجیمچه تولیدی در مناطق روستایی سمنان از رنگ های ملایم تر و به اصطلاح شهری پسند برخوردار می باشد. ضمنا در حال حاضر از جاجیمچه به عنوان سجاده و زیر انداز و در صورت تکمیل آن به عنوان پشتی، کیف ، ساک و غیره استفاده می شود.

تاریخچه حمام سری:

سابقه دستبافي در ايران به هزاره قبل از ميلاد مي‌رسد و نخستين نشانه‌اي که از وجود پارچه منسوج در ايران موجود است، متعلق به 400 سال قبل از ميلاد مسيح است که طي حفريات انجام شده در شوش به دست آمده است.

نخستين نشانه هاي بافت در مازندران را مي توان به حدود 500 سال قبل از ميلاد مسيح دانست وسايلي که در غار کمربند نزديکي بهشهر به دست آمده نشان مي دهد که ريسيدن نخ از پشم گوسفند و موي بز به صورتي ابتدايي در آن زمان متدوال بوده است.

دستگاه‌هاي بافت مازندران عمدتا دو وردي مي باشد و از گذشته هاي دور مازندراني ها انواع البسه، حوله، رختخواب، پيچ گليمچه هاي زير اندازي، پتو، عبا، روانداز، حمام سري، چادر شب، جاجيم، ساچيم، گليچ، گليمچه، پارچه هاي ابريشمي را با مواد موجود در پيرامون خود يعني الياف پنبه، ابريشم، پشم و موي بز مي بافتند.

جاجيم بافي در آلاشت جنوب استان مازندران با دستگاه دووردي که به صورت افقي روي زمين مقابل بافنده قرار مي گيرد يافته مي شود.

نقش هاي جاجيم به شکل راه راه و اصولا از 7 رنگ که بسيار زيبا و درخشان و زنده مي باشند، به وجود مي آيد. اين هفت رنگ عبارتند از قرمز، قهوه اي، نارنجي، سبز، مشکي، سفيد و آبي. جاجيم را هم با تار و پود پشمي و هم با تار

پنبه‌اي و پود پشمي مي بافند.

ساچيم نيز نوعي بافته دستگاهي است که با دستگاه دووردي با تار و پود پشمي بافته مي شود و در غرب مازندران رواج دارد و نقوش آن به صورت دانه هاي رنگي در کنار هم شکل هايي به صورت مربع يا مستطيل در بافت ايجاد مي کنند. نقوش به صورت پود مضاعف بر روي کار قرار مي گيرد.

گليچ هم با دستگاه دووردي و با همان تکنيک جاجيم و ساچيم بافته مي شود تنها تفاوت آن است که در گذشته تار و پود آن هر دو پشمي بوده اما اکنون ديده مي شود که با تار پنبه اي هم مي بافند.

مواد اولیه حمام سری

پود آن از نخ پشمی رنگین و تار آن اغلب پنبه ای و سفید است و گاهی نیز از نخ پشم برای این کار استفاده می کنند.

مراحل بافت حمام سری

نخستین مرحله تولید این محصول را همانند دیگر دستباف های ایرانی، چله کشی تشکیل می دهد و طی این مرحله بافنده با کوبیدن چند میخ یا میله آهنی بر روی زمین، نخ های تار (چله) را به میزان مورد نیاز جهت عرض پارچه به صورت موازی و مرتب به دور میخ ها می پیچد که معمولا تعداد نخ تار برای تولید یک تخته جاجیمچه با عرض 70 سانتیمتر، حدود 280 تار می باشد . بعد از این مرحله، چله به کارگاه منتقل و بر روی دستگاه بافندگی قرار می گیرد که اصطلاحاً به این کار وردچینی گفته می شود. در مرحله وردچینی نخ های تار به صورت یکی در میان از سوراخ های ورد ، میل میلک و شانه دستگاه عبور داده شده و بر روی پیش نورد و سپس نورد که در طرفین دستگاه قرار گرفته محکم می شود.

دستگاه های بافندگی سنتی در اکثر مناطق روستایی ایران از جمله روستاهای مازندران و سمنان دو وردی یا چهار وردی است و ترتیب عبور نخ های تار از سوراخ های میل میلک اینگونه است که نخ های فرد مثلا تار اول، سوم، پنجم و غیره در سوراخ های میل میلک لنگه ورد اول و نخ های زوج مثلا تار دوم، چهارم، ششم و غیره از سوراخ های لنگه ورد دوم و همچنین شانه عبور داده می شود.

حال در اثر بالا کشیدن لنگه ورد اول، تمام نخ های فرد بالا رفته و نخ های زوج پایین می آید و ما بین آنها دهنه ای ایجاد می شود که ماکوی حامل نخ پود (معمولا از پشم یا کرک است) از وسط آن عبور می نماید و این عمل در مرحله دوم بدین ترتیب تکرار می شود که لنگه ورد دوم بالا رفته و لنگه ورد اول پایین می آید و باز با ایجاد دهنه ای ماکوی حامل نخ پود، از دهنه عبور می نماید که پس از قرار گرفتن نخ پود، شانه یا دفتین با ضربه ای مناسب، پود آخری را کنار پودهای دیگر قرار می دهد و با تکرار این عملیات، پارچه بافته می شود.

منابع:

ایران انتیک

مازندنومه

دانشنامه نمیک از تمامی هنردوستان ،اساتید ایران برای پیشرفت ایران عزیزمان در تمامی زمینه ها دعوت به همکاری می نماید شما عزیزان با با دادن نظر و ارسال اطلاعات تکمیلی خود در این زمینه برای پیشرفت کشور عزیزمان در علم و فن آوری میتوانید باعث پیشرفت و تکامل کشور شوید

راهای ارتباط با ما

ایمیل : info@nmik.ir

برای سهولت ارسال نظرات و ارتقاء دانشنامه شما همچنین میتوانید متن و عکسهای خود را در وات ساپ با این شماره :09014465636 ارسال نمایید.

با تشکر تیم نمیک