21/10/2020

نمیک

گروه پژوهشی توسعه فناوری نمیک

جل اسب

تولید فرآورده اي با روش بافت گلیم، قالي، جاجیم، سوزني، نمد و يا حتي وصل كردن تکه هاي پارچه به هم به منظور تزئین و گرم نگاهداشتن و گرفتن عرق اسب

جل اسب

جل اسب بافی

تولید فرآورده اي با روش بافت گلیم، قالي، جاجیم، سوزني، نمد و يا حتي وصل كردن تکه هاي پارچه به هم به منظور تزئین و گرم نگاهداشتن و گرفتن عرق اسب میباشد

جل اسب

جُل بافته ای ساده می باشد که شبیه به گلیم است از خامه سیاه و سفید كه آن را در ابعاد مختلف بافته میشود و به منظور تزیینات و پوشاندن چهارپایان از جمله اسب و شترو خر از این بافته استفاده می کنند.یکی از دست بافته های زیبا و عشایری ایران “جــُل اسب” نام دارد.. جُـــل اسب هم نقشِ گرم نگاهداشتن و عرق گیر اسب را دارد و هم جنبه تزیینی و تشریفاتی که در مورد شتر، مورد تزیینی دارد.

جل اسب

تارخچه جل

هر شیئی که باستان‌شناسان از دل خاک‌های این سرزمین بیرون کشیده‌اند، علاوه بر کاربردشان در زندگی روزمره مردم آن زمان،‌ پر از ریزه‌کاری و هنرنمایی است.

ایرانیان قدیم از تزئین کوچک‌ترین ابزار و اثاث زندگی به آسانی نمی‌گذشتند و برای زیبایی‌اش سنگ تمام می‌گذاشتند. امروز عشایر شاید تنها حامیان هنر کاربردی ایرانیان باشند.

آن‌ها با کمترین امکانات و در دل طبیعت، با الهام و استفاده از قابلیت‌های آن، بافته‌های متنوعی خلق کرده‌اند که از طرفی نیازهای روزمره‌شان را برطرف می‌کند و از طرف دیگر هر کدام آثار منحصر به فرد هنری‌اند؛ آثاری که مشهورترین موزه‌های دنیا از آن‌ها نگهداری می‌کنند و با قیمت‌های نجومی بین موزه‌ها جابه‌جا می‌شوند.

جل اسب

بدنه اصلی جل

بدنه اصلی جُـــل،‌ یک مستطیل است که دو دستک به آن وصل شده که این دستک ها، پشت اسب را می پوشاند. تفاوت جُــــل اسب با جُـــل شتر درآن است که جُل شتر بزرگتر از جُــل اسب می باشد و توسط دو قطعه پارچه به یکدیگر دوخته شده تا کوهان شتر از آن بیرون بماند.

به طور کلی در بیشتر مناطق ایران جُل اسب و شتر با اشکال و تزیینـات گوناگون تولید می شود و به صورت گلیم، قالی، جاجیم، و سوزنی تهیه می گردد.

جل اسب بافی

مناطق استفاده از جل

عشایر آذربایجان، دشت مُغان، کُردهای خراسان، ترکمن ها، عشایر فارس، ورامین و ایل افشار هر کدام به گونه ای جُل را بافته و تزیین می کنند. بطور مثال در ترکمن صحرا، جُل ‌از جنس پارچه و تکه دوزی ماهوتی و پنبــــه ای، با سوزندوزی های زیبایی تهیه می گردد. در ایلات کرمان، به صورت گلیم، نقوش سوزنی، شیریکی پیچ با تار و پود پشم و عشایر آذربایجان با تکنیک بافت جاجیم برای تولید جُل، استفاده می کنند.

جل بافته ای عشایری برای پوشاندن و تزئین پشت اسب و شتر

جل اسب هم نقش گرم نگاه داشتن و عرق گیر اسب را دارد و هم جنبه تزیینی و تشریفاتی که در مورد شتر، مورد تزیینی دارد. تفاوت جل اسب با جل شتر در آن است که جل شتر بزرگتر از جل اسب می باشد و توسط دو قطعه پارچه به یکدیگر دوخته شده تا کوهان شتر از آن بیرون بماند.

جهت بافت این محصول ساده و بدون نقش در گذشته از پشم استفاده می شد، ولی در حال حاضر بیشتر نخ پنبه ای به مصرف می رسد. بندرت دیده شده است که روی جل ها سوزندوزی هندسی انجام شود. این نوع جل از یک طرف دارای نقش و یک رویه است. بدنه اصلی جل، یک مستطیل است که دو دستک به آن وصل شده که این دستک ها، پشت اسب را می پوشاند.

به طور کلی در بیشتر مناطق ایران جل اسب و شتر با اشکال و تزیینات گوناگون تولید می شود و به صورت گلیم، قالی، جاجیم، و سوزنی تهیه می گردد. این صنعت جنبه خود مصرفی دارد و جهت رفع احتیاجات خانوار عشایری و روستایی بافته می شود.

بافته‌های عشایر را عمدتا زنانشان می‌بافند

به دلیل این‌که عشایر دائما در حال کوچ‌کردن و ییلاق و قشلاق هستند، بافته‌ها طوری طراحی و ساخته می‌شوند که به راحتی با اسب و شتر قابل حمل باشند.

خودکفایی عشایر، خودش را در بافته‌های آن‌ها هم نشان می‌دهد. پشم بافته‌ها از گوسفندان و دام‌های دیگر و رنگ‌های آن‌ها هم از گیاهان خودرو یا سایر منابع گیاهی تهیه می‌شود.

دارهای قالی عشایری به جای‌ این که عمودی باشد، افقی است تا راحت بتوان آن را حمل کرد. ممکن است بخشی از کار در ییلاق انجام شود و بخش دیگر، پس از حمل دار نیمه‌کاره، در قشلاق کامل شود.

جل

پلاس

خوره

مال‌بند

خوابگاه یا مفرش

خورجین

نمکدان از نمونه‌های بافته‌های عشایری‌اند.

جل

بدون اسب و شتر، کار عشایر لنگ است و بخشی از بافته‌های عشایر به این حیوانات ربط پیدا می‌کند.

هنگام کوچ انگار یک خانه کامل با همه وسایلش سوار این حیوانات حرکت می‌کند. تصویری که می‌بینید، یک سینه‌بند اسب است. یک نوار سوزنی پرمنگوله که برای تزئین اسب‌ها بافته شده. این سینه‌بند، کار عشایر قشقایی است

خرجین

بافت بی‌نظیری دارد و پیداست که برای درست کردن آن، وقت و ذوق زیادی صرف شده. عشایر برای نگهداری مقداری نمک از این بافته استفاده می‌کنند. مقایسه این نمکدان عشایری با جانمکی‌های شهری، تفاوت‌های دو فرهنگ را نشان می‌دهد. این کار متعلق به عشایر بختیاری است

جل اسب

جل همان روانداز اسب است که عموما در مراسم خاص روی اسب می‌انداخته‌اند. به‌خصوص در مراسم عروسی برای بردن عروس، آن را روی اسب جل می‌انداخته‌اند. معمولا اسم جل را کنار پلاس شنیده‌ایم. پلاس هم یک بافته سوزن‌دوزی است که در خراسان متداول بوده و برای خودش یک نمونه منحصر به‌فرد از بافته‌ای عشایری است

جل اسب

این هم یک بافتة دیگر که کار عشایر بختیاری است و مانند سینه‌بند اسب، جزو وسایل تزئینی چهارپایان در کوچ عشایری است. جزءبه‌جزء تزئینات عشایری، کاروان کوچ را تبدیل به یک موزه هنری سیار می‌کند

جل اسب

تنوع فراوانی از انواع خورجین‌ها در سراسر ایران به چشم می‌خورد. این هم یک خورجین بختیاری است. در قسمت‌هایی فرشبافی شده و بقیه قسمت‌هایش هم سوزن‌کاری است. ظرافت بافت و بخش‌های تزئینی نشان می‌دهد که این خورجین بی‌بی‌ بافت است.

جل اسب

بی‌بی بافت اثر هنری مادربزرگی است که با سال‌ها مهارت و تجربه برای نوه سوگلی‌اش اثری منحصر به فرد را خلق می‌کند

خوابگاه یا مفرش. در اصل یک نوع چمدان عشایری است که برای حمل وسایل خواب و یا سایر وسایل خانه از آن استفاده می‌شود. خوابگاه را با مالبند بر روی اسب و شتر می‌بندند.

در مناطق فارس و بختیاری، با بند و شیرازه چرمی به هم متصل می‌شود و در آذربایجان با شیرازه پشم آن را به هم متصل می‌کنند. تصویر پایینی هم نمونه‌ای از خوابگاه قبل از شیرازه شدن را نشان می‌دهد

این بند رنگارنگ و خوش‌بافت، یک مالبند یا شتربند است. از این بافته سوزنی قشقایی برای بستن بار استفاده می‌شده. این مالبند کار همان طناب‌های پلاستیکی در زندگی شهری را می‌کند. یک نمونه دیگر برای مقایسه بین دو نوع زندگی و فرهنگ. این همه ذوق و وقت برای یک استفاده معمولی می باشد

جل جدید

جل اسب زمستانه

جل زمستانه -بسیاری افراد عقیده دارن که اسب زیر این گونه جل ها عرق میکنه و به اصطلاح دم میکنه

جل حوله ای

جل حوله ای . بسیار مناسب جهت استفاده بلافاصله بعد از مسابقات و تمرین های اسب

جل پتوی

البته جل پتویی هم هست که من خودم اصلا” برای اسب پیشنهاد نمی دم .به علت آلوده شدن به انواع میکروب ها و قارچ ها موجود تو زین خانه .متاسفانه جل ها بدون رعایت موازین بهداشتی تا زمستان سال بعد روی هم انباشته می شوند.

مگس پران

مگس پران -جهت استفاده در فصل تابستان

جل صورت

جل صورت .چشم های اسب دیده نمی شه ولی من فکر میکنم که امکان دیدن اطراف برای اسب وجود داشته باشه .

منابع:

همشهری

گردشگری ایران

بیتوته

پرشین پت

دانشنامه نمیک از تمامی هنردوستان ،اساتید ایران برای پیشرفت ایران عزیزمان در تمامی زمینه ها دعوت به همکاری می نماید شما عزیزان با با دادن نظر و ارسال اطلاعات تکمیلی خود در این زمینه برای پیشرفت کشور عزیزمان در علم و فن آوری میتوانید باعث پیشرفت و تکامل کشور شوید

راهای ارتباط با ما

ایمیل : info@nmik.ir

برای سهولت ارسال نظرات و ارتقاء دانشنامه شما همچنین میتوانید متن و عکسهای خود را در وات ساپ با این شماره :09014465636 ارسال نمایید.

با تشکر تیم نمیک