30/10/2020

نمیک

گروه پژوهشی توسعه فناوری نمیک

خوس دوزی

رودوزيي با استفاده از نخ طلايي يا نقره اي)نخ خوس( بر روي پارچۀ توري مشکي و با نقوش هندسي براي تزيین روسري و ...

خوس دوزی

رودوزيي با استفاده از نخ طلايي يا نقره اي)نخ خوس( بر روي پارچۀ توري مشکي و با نقوش هندسي براي تزيین روسري و …

خوس دوزی
خوس دوزی

اين هنر در گذشته در رشت بسيار رايج بوده جنوب و جنوب شرق و غرب ایران، جایگاه هنرهای منحصر به فردی است که ریشه‌های عمیق در فرهنگ و باورهای اقوام آن ناحیه دارد.انواع دوخت و دوزهای تزئینی‌ از این نواحی سربرآورده‌اند و هنوز هم به عنوان بخشی از میراث فرهنگی ایران‌ در دستان زنان آن منطقه زنده نگه داشته شده‌اند.از جمله این هنرها، خوس‌دوزی است.

 

تاریخچه خوس دوزی:

خوس دوزی تاریخچه ی مشخصی ندارد، اما مسلم است که این هنر در زمان صفویه در بندرعباس و بلوچستان رونق یافته است. بعد از دوره ی صفویه در پیشرفت این سوزن دوزی قدم های موثری برداشته شد و این هنر وجهی تازه یافت. از این هنر برای تزئین، پارچه های توری، روسری و چادرها استفاده می شود.

با این حال گفته می‌شود در دوران صفویه خوس‌دوزی در سیستان و بلوچستان و هرمزگان رواج بیشتری داشته است.

از این هنر بیشتر برای تزئین پرده‌های توری، روسری‌های توری و چادرهای توری استفاده می‌شود.

خوس دوزی

نقوش خوس دوزی

ستارگان 6 پر ، 8 پر و یا 12 پر از رایج ترین نقوش در خوس دوزی می باشند.

خوس دوزی

شیوه دوخت خوس دوزی

در این رودوزی با توجه به ساده بودن طرح ها ، دیگر احتیاجی به طراحی و نقش اندازی بر روی پارچه نیست. برای شروع نخ نقده را به انتهای سوزن نخ کرده ای قلاب می کنند و سپس طرح مورد نظر را بر روی پارچه توری می دوزند. در این دوخت پشت و روی پارچه معولا یکنواخت بوده و از تلالو خاصی برخوردار است.

در این سوزن‌دوزی با توجه به ساده بودن طرح‌ها، احتیاجی به طراحی و نقش‌اندازی روی پارچه نیست، بلکه هنرمند با سلیقه و ذوق ‌ خود شروع به سوزن‌دوزی می‌کند.

در خوس‌دوزی پشت و روی پارچه معمولا یکنواخت است و پرتلالو. کار دوخت در این سوزدوزی به طریقه‌ای است که نخ نقده را به انتهای سوزن نخ کرده‌ای قلاب می‌کنند، سپس طرح را روی پارچه توری می‌دوزند.

موارد مصرف خوس دوزی

از خوس دوزی برای تزئین پرده های توری ، رو سرویس های توری ، چادرهای توری ، لباس های محلی ، روسری ، رومیزی ، روتختی و … استفاده می کنند.

نمایشگاه خوس دوزی

صنايع دستي قشم

از مهمترین صنایع دستی مردم قشم میتوان به لنجسازی، گلابتوندوزی، خوسدوزی، شکدوزی، سوند و… اشاره کرد. به جرات

میتوان گفت لنجسازی قدیمیترین صنعت سازمان یافته و منظم سواحل جزایر جنوبی ایران است.

جنوب و غرب ایران، جایگاه هنرهای منحصر به فردی است که ریشه‌های عمیق در فرهنگ و باورهای اقوام آن ناحیه دارد. انواع دوخت و دوزهای تزئینی‌ از این نواحی سربرآورده‌اند و هنوز هم به عنوان بخشی از میراث فرهنگی ایران‌ در دستان زنان آن منطقه زنده نگه داشته شده‌اند. از جمله این هنرها، خوس‌دوزی است. خوس‌دوزی یکی از انواع سوزن‌دوزی است که ظاهرا نتوانسته‌اند تاریخ دقیقی برای سن و سال این هنر پیدا کنند. با این حال گفته می‌شود در دوران صفویه خوس‌دوزی در سیستان و بلوچستان و هرمزگان رواج بیشتری داشته است. از این هنر بیشتر برای تزئین پرده‌های توری، روسری‌های توری و چادرهای توری استفاده می‌شود. نقوشی كه بیشتر در خوس دوزی مورد توجه است، نقوش ستارگان به شكل 6، 8 یا 12 پر است. نوع نخی كه در خوس‌دوزی مورد استفاده قرار می‌گیرد، نقده طلایی یا نقره‌ای است. در این سوزن‌دوزی با توجه به ساده بودن طرح‌ها، احتیاجی به طراحی و نقش‌اندازی روی پارچه نیست، بلكه هنرمند با سلیقه و ذوق ‌ خود شروع به سوزن‌دوزی می‌كند. در خوس‌دوزی پشت و روی پارچه معمولا یكنواخت است و پرتلالو. كار دوخت در این سوزدوزی به طریقه‌ای است كه نخ نقده را به انتهای سوزن نخ كرده‌ای قلاب می‌کنند، سپس طرح را روی پارچه توری می‌دوزند. این دوخت علاوه بر هرمزگان و سیستان و بلوچستان در کردستان نیز رواج دارد

درحالحاضر بیشتر لنجهای ساخته شده در جزیره قشم چه از نظر حجم و اندازه و چه نوع شناور به وسیله استادان محلی طراحی میشود. یادگیری و آموزش فن جلافی (نجاری لنج) به طور تجربی است و پسران از پدرانشان به ارث بردهاند.این صنعت یک صنعت کاملا مردانه است و زنان در آن دخالتی ندارند. گلابتوندوزی که یکی از حرفههای سنتی و بومی

سواحل و جزایر است به هنری اطلاق میشود که طی آن دوخت طرحهای زیبا و منقش روی پارچه با نوارهای طلایی گلابتون و برای تزیین و زیبایی لباسهای زنانه و بیشتر روی روسری و شلوار محلی به کار میرود. طرح اصلی از لباسهای زنانه هند و بنگال گرفته شده است و بیشتر مصرف محلی دارد، اما در حال حاضر به خاطر دارا بودن پوشش محلی و راحتی در استفاده از آن کم و بیش مورد توجه زنان سایر شهرها نیز قرار گرفته است. ابزار کار گلابتون را قلاب، مواد، کپیه و چهارپایه (هاون چوبی) تشکیل میدهند. خوسدوزی نیز یکی دیگر از صنایع دستی این ناحیه است و به عبور نواری نقرهای به پهنای متفاوت از لابهلای پارچههای توری یا طرحهای دلخواه اطلاق میشود. در خوس نوار نقرهای را بیشتر روی روسری که در اصطلاح محلی نام دارد به کار میبرند.

منابع:

همشهری استان

صنایع دستی قشم

دانشنامه نمیک از تمامی هنردوستان ،اساتید ایران برای پیشرفت ایران عزیزمان در تمامی زمینه ها دعوت به همکاری می نماید شما عزیزان با با دادن نظر و ارسال اطلاعات تکمیلی خود در این زمینه برای پیشرفت کشور عزیزمان در علم و فن آوری میتوانید باعث پیشرفت و تکامل کشور شوید

راهای ارتباط با ما

ایمیل : info@nmik.ir

برای سهولت ارسال نظرات و ارتقاء دانشنامه شما همچنین میتوانید متن و عکسهای خود را در وات ساپ با این شماره :09014465636 ارسال نمایید.

با تشکر تیم نمیک