مروارید دوزی

مروارید دوزی

دوخت مرواريد هاي اشك گونه بر روي پارچه هاي سنگین مانند ماهوت، مخمل، اطلس

مروارید دوزی  یکی از رودوزی های زیبا و سنتی ایران می باشد و   که در آن از مروارید به شکل منجوق یا مروارید کروی و گاهی از مروارید هایی به شکل گندم و اشک  تهیه می شود.  مروارید  جسم جامد ، کروی شکل ، براق و نسبتا سختی  از نرم تنان دو کفه ای به نام صدف   به دست می آید.

ایرانیان از زمان های بسیار قدیم به صید و تجارت مروارید در دنیا شهرت داشته و فراوانی مروارید یکی از دلایلی بود که از آن برای تزئین استفاده می برند و این رودوزی زیبا بوجود آمد.

تاریخچه  مروارید دوزی

تاریخچه  مروارید دوزی به زمان هخامنشیان در ایران بر می گردد. معروف ترین نمونه مروارید دوزی ایران ، فرش افسانه ای بهارستان خسروپرویز می باشد که در سال 637 میلادی به دست آمد. این فرش از پارچه زربفت که جواهرات گرانبهایی بر آن نشانده بودند و حاشیه مجلل آن با مروارید تزئین شده بود   بافته شده است.

پرچمی پوشیده از مروارید نیز نمونه ای دیگر از این هنر در زمان ساسانیان است. مارکوپولو در سفرنامه خود به رواج این رودوزی در دوران اولیه اسلامی و استفاده از آن در تزئین پرده کعبه در قرن 7 هجری اشاره  می کند.

 

شاردن نیز در سفری که زمان دوره صفوی به ایران داشته به استفاده از لباس های مروارید دوزی شده طبقات مُرفه و مُتمول جامعه اشاره کرده و می نویسد که بانوان ثروتمند گاهی در مجالس سرور یقه پیراهن خود را به پهنای یک انگشت مروارید دوزی کرده اند.

به نوشته هانری رنه نیز زنان ثروتمند در خانه عرقچین گلدوزی شده و جواهرنشانی بر سر داشتند و جقه طلای جواهرنشان بر سر می گزاشتن و گاهی هم به جای جقه و پر طاووس یا پرهای قشنگ دیگری برای آرایش به کار می بردند ، بعضی از آن ها هم نوار پهن مروارید دوخته ای را که با مسکوکات طلا آرایش یافته بود به پیشانی می بستند. از عهد زندیه تا دوران سلطنت فتحعلی شاه قاجار زنان ایرانی توری یا پارچه نازک زیبایی را بر سر انداخته و آن را به وسیله رشته های مروارید بر روی سر بند می کردند.

امروزه با مرواریدهای مصنوعی به رنگ ها و اشکال مختلف به این دوخت زیبا پرداخته می شود.

 

نقوش مروارید دوزی

انواع گل های گلدانی ، گل و بوته ، گل و مرغ ، انواع بته جقه ای ، انواع خطوط ، تصاویر انسان و حیوان و مناظر.

پارچه های کاربردی

معمولا از پارچه های مخمل ، اطلس ، ماهوت ، تافته ، ساتن برای این رودوزی استفاده می کنند.

 

شیوه دوخت مروارید دوزی

در بیشتر موارد مروارید دوزی با دوخت های دیگری همچون سرمه دوزی ، ملیله دوزی ، پیله دوزی ، قیطان دوزی ، شرفه دوزی ، پولک دوزی ، منجوق دوزی و مرصع دوزی همراه می باشد. دوخت ها و بخیه هایی که برای مروارید دوزی به کار می روند عبارتند از :

 

  1. برجسته دوزی : بعد از طراحی و نقش اندازی بر روی پارچه ، قسمت های مورد نظر برای برجسته شدن را با دوخت رویهم و یا پنبه پُر کرده یا پیله گذاری کرده و سپس روی آن را با منجوق مرواریدی و مروارید کروی دوخت ساتن می زنند. اگر سطح برجسته وسیع باشد بر روی دوخت ساتن ، مروارید را بست می زنند.
  2. دوخت ساده سطحی : برای این دوخت از روش ساتن دوزی یا منجوق مرواریدی و یا مروارید کروی استفاده می شود و تمام سطح نقش را با آن می پوشانند.
  3. دوخت خطی : در این روش مروارید را روی خط طرح به صورت یک خط ممتد می دوزند.
  4. دوخت برگ جناغی : این دوخت برای برگ دوزی مورد استفاده قرار می گیرد و در دو سمت برگ به صورت اریب جناغی دوخت ساتن زده می شود.
  5. ساقه دوزی : برای دوخت ساقه های برگ و یا دوخت ضخیم و همچنین برای خطوط ضخیم تر از مارپیچ روی ساقه نیز استفاده می گردد.
  6. گردنه دوزی یا زنار دوزی مروارید : از این دوخت برای خطوط ضیم دور گل هایی که خواسته شود با سطح برگ تفاوت داشته باشد به کار می رود. برای هر بخیه از سه عدد منجوق مرواریدی که به صورت اریب بر روی یک خط دوخته می شوند استفاده می گردد.
  7. دوخت گندمی : این دوخت برای نشان دادن خوشه گندم در طرح با استفاده از دانه مروارید که به شکل گندم است اجرا شده و به صورت قرینه جناغی دوخته می شود.
  8. دوخت اشک : از دانه های مروارید به شکل اشک برای نشان دادن گلبرگ ها و خوشه گل استفاده می شود که به صورت قرینه جناغی یا ساتن دوخته می شود.
  9. تک دوزی مروارید : از دانه های مروارید و یا منجوق مرواریدی برای دوخت دانه دانه در قسمت های مختلف طرح استفاده می شود.

موارد مصرف مروارید دوزی

برای تزئین یقه لباس ، سمبوسه ، یقچه ، جای ساعت ، کیسه پول ، سجاده ، تابلوهای تزئینی ، جلد قرآن ، کوسن ، رومیزی ، جای شانه ،  کیف و … .

مراکز تولید مروارید دوزی

کاشان ، یزد ، تهران ، تبریز ، قزوین و بعضی شهرهای استان هرمزگان و خوزستان، اصفهان

 

منابع :

ایران انتیک

فنی حرفه ای ایران

دانشنامه نمیک از تمامی هنردوستان ،اساتید ایران برای پیشرفت ایران عزیزمان در تمامی زمینه ها دعوت به همکاری می نماید شما عزیزان با با دادن نظر و ارسال اطلاعات تکمیلی خود در این زمینه برای پیشرفت کشور عزیزمان در علم و فن آوری میتوانید باعث پیشرفت و تکامل کشور شوید

راهای ارتباط با ما

ایمیل : info@nmik.ir

برای سهولت ارسال نظرات و ارتقاء دانشنامه شما همچنین میتوانید متن و عکسهای خود را در وات ساپ با این شماره :09014465636 ارسال نمایید.

با تشکر تیم نمیک

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Next Post

مضاعف‌ دوزی

پ آگوست 29 , 2019
نوعي دوخت كه بخیه ها در دو مرحله، رويهم و دو رنگ زده شده حالت سايه روشن و بُعد ايجاد مي نمايند