20/10/2020

نمیک

گروه پژوهشی توسعه فناوری نمیک

پیله دوزی

رودوزي بااستفاده از بادامه هاي دو نیم شدۀ پیلۀ ابريشم بر روي پارچه و لباس

پیله دوزی

پیله دوزی

رودوزي بااستفاده از بادامه هاي دو نیم شدۀ پیلۀ ابريشم بر روي پارچه و لباس

پیله دوزی یکی از صنایع دستی و رودوزی های سنتی و زیبای ایران است که با دوختن بادامه های به دو نیم شده پیله ابریشم ، برروی پارچه انجام می گیرد. پیله دوزی به صورت برجسته می باشد و به همراه دوخت های تزیینی دیگرمانند ملیله دوزی ، سرمه دوزی ، پولک دوزی و سنگ دوزی ، به کار می رود.

لغت‌نامه دهخدا

پیله دوزی . [ ل َ / ل ِ ] (حامص مرکب ) دوختن بادامه های ابریشم بدونیمه شده بر پارچه ٔ مخملی ، زیبائی و نگار را. || دوختن قطعاتی از بادامچه ٔ پیله میان نقوش و تصاویر بر قطعه مخملی ، زیبائی را.

پیله دوزی

تعریف پیله دوزی

به دوختن بادامه های به دو نیم شده پیله ابریشم بر روی پارچه «پیله دوزی» می گویند. به پرده نازکی که کرم ابریشم از لعاب دهان خود بدورخویش می تند و در میان آن محصور می شود «پیله» می گویند.

پیله دوزی

تاریخچه پیله دوزی

این دوخت پیشینه ای دیرینه دارد اما تاریخ دقیقی از شروع به کار گیری آن مشخص نمی باشد ؛ اما می توان گفت که این رودوزی در دوره اشکانیان به همراه دوخت های تزیینی دیگر به کار گرفته می شد. پیله دوزی در دوره ساسانی بسیار مورد توجه قرار گرفت. همچنین دردوران صدر اسلام به خصوص دوران سلجوقی و مغول برروی پرده های کعبه و دیگر تابلوهای دیواری نیز مشاهده شده که از رواج این رودوزی در آن دوران خبر می دهد. مارکوپولو دردوران مغول به تعدد دوخت های تریینی اشاره می کند که پیله دوزی و زغره دوزی نیز جزو آن ها بوده است. شاردن نیز در سیاحت نامه خود به توجه خاص سران دولت صفوی به برجسته دوزی اشاره کرده و در سفر نامه خود ازاین رودوزی به عنوان یک دوخت زیبا و قابل توجه یاد می کند.

پیله دوزی

آثار به جا مانده پیله دوزی

آثار به جا مانده در موزه های داخلی و خارجی به خصوص موزه های آرمیتاژ و متروپولیتن نیویورک بیانگر جلال و شکوه این رودوزی در دوران افشار ، زند و قاجار می باشد. متاسفانه این دوخت همانند گذشته از رونق خوبی برخوردار نیست.

پیله دوزی

مواد اولیه پیله دوزی

پارچه : بیشتر مخمل ، ماهوت یا ساتن سرمه ای یا مشکی

پیله ی الوان یا خود رنگ

انواع سرمه : ساده ، الماسی ، طلایی یا نقره ای ، مات

مروارید کروی یا اشکی یا گندمی

چسب سرد مایع

نخ محکم

پشم شیشه (جهت سرد نمودن)

منجوق و گاهی پولک

پیله دوزی

شیوه دوخت

ابتدا بادامه پیله ابریشم را که گاه به صورت خود رنگ و گاه به صورت رنگ شده می باشد را به دو نیم می کنند ؛ برای این کار ابتدا الگوی مورد نظر را روی کاغذی برش داده ، آن را روی پیله می گذارند. سپس خطوط دور آن را با مداد کشیده و دورآن را با قیچی می برند تا الگوی فوق از پیله به دست آید سپس وسط دو جدار پیله را از هم باز می کنند که پیله نازکتر شود. سپس با گذاشتن پنبه در زیر آن ، پیله را مطابق طرح روی پارچه می دوزند. (گذاشتن پنبه درزیر پیله بدین علت است ، که کاربرجسته شده و جلوه بیشتری نیز داشته باشد.) روی پیله را نیز با استفاده از ملیله و گاهی مروارید و منجوق بخیه می زنند. به کارگیری ملیله و مروارید به این رودوزی جلوه ی بیشتری می بخشد.

انواع دوخت های کاربردی

ساقه دوزی با سرمه ، دوخت بست ، مروارید دوزی .

نقوش پیله دوزی

طرحهايي كه در پيله دوزي بكار مي رود بيشتر شامل: پرندگان، گل و بوته و گلهاي حاشيه اي مي باشد.

پیله دوزی

موارد استفاده

از این دوخت بیشتر برای تزیین رومیزی ، تابلو ، یقه و سمبوسه لباس استفاده می کنند.

از مواد مورد نياز در اين دوخت مي توان به پارچه (بيشتر مخمل، ماهوت يا ساتن سرمه اي يا مشكي اسم برد)،پيله الوان يا خود رنگ، سرمه ساده، الماسي طلايي يا نقرهاي، بلرسنت، سرمه اي مات، مرواريد كروي يا اشكي يا گندمي، چسب سرد مايع، نخ محكم، پشم شيشه جهت برجست نمودن،منجوق و پولك اشاره كرد.

مراکز تولید پیله دوزی

در شهرهای ارومیه ، اصفهان ، کاشان ، تفت ، مهریز ، یزد و رشت رایج می باشد.

منابع :

ایران انتیک

بیتوته

دانشنامه نمیک از تمامی هنردوستان ،اساتید ایران برای پیشرفت ایران عزیزمان در تمامی زمینه ها دعوت به همکاری می نماید شما عزیزان با با دادن نظر و ارسال اطلاعات تکمیلی خود در این زمینه برای پیشرفت کشور عزیزمان در علم و فن آوری میتوانید باعث پیشرفت و تکامل کشور شوید

راهای ارتباط با ما

ایمیل : info@nmik.ir

برای سهولت ارسال نظرات و ارتقاء دانشنامه شما همچنین میتوانید متن و عکسهای خود را در وات ساپ با این شماره :09014465636 ارسال نمایید.

با تشکر تیم نمیک