20/10/2020

نمیک

گروه پژوهشی توسعه فناوری نمیک

پولک دوزی

دوخت انواع پولك هاي فلزي يا غیره بر روي لباس، پرده، رومیزي و...

پولک دوزی

پولک دوزی

دوخت انواع پولك هاي فلزي يا غیره بر روي لباس، پرده، رومیزي و…

پولک دوزی یکی از صنایع دستی و رودوزی های سنتی ایران است . در تعریف کلی این هنرمی توان گفت : پولک دوزی عبارت است از نصب پولک های طلایی و گاه طلای خالص بر روی پارچه ابریشمی یا پنبه ای که گاهی نیز ممکن است همراه با گلدوزی ، منجوق ، سرمه ، ملیله ، ابریشم و سنگ مراوید صورت گیرد .

 

معنی پولک دوزی در لغت نامه دهخدا

پولک دوزی. [ ل َ ] (حامص مرکب ) عمل دوختن پولک و از آن صورتها و اشکال برآوردن جامه هاو پرده ها و گستردنیها چون سوزنی و روسینی و غیره.

در گذشته ، پولک از جنس طلا ، نقره یا برنجی با شکل هایی دایره مانند ، برگ ، گل ، ستاره ، هلالی ، اشکی و غیره بوده است. اما در حال حاضر پولک ها از جنس پلاستیک رنگی یا آلیاژی به اشکال هندسی ، برگی ، گلی ، گل 4 پر یا 5 پر ، ستاره ای ، ترنجی ، شمسه ای ، اسلیمی ، فلسی ، هلالی ، گوش ماهی ، صدفی ، دایره ای ساده و مضرس ، گوش خرگوش ، لوزی ، شش ضلعی منظم ، با دایره بزرگ و کوچک ، دایرهای زمینه زرکی ، قلابی ، مرغی ، بیضی ، مثلثی ، عقربه ای صاف و مضرس ، اشکی که دارای پوشش شفافی از یک ماده رنگین می باشد.

پیراهن پولک دوزی

پولک دوزی

تاریخچه پولک دوزی

این رودوزی ، از هنرهایی است که سابقه ای بس طولانی دارد . در سال 1969 میلادی در حفاری هایی که در «شهرسوخته» انجام شد ، پیکره برنزی کشف شد که بر روی لباس آن پولک های کوچک تزئینی به بلندی تقریبی 4 سانتی مترکه تا پایین زانو کشیده شده ، دیده می شود. این تزئینات که در سه ردیف مجزا از یکدیگر با کمربند جدا شده اند به پولک دوزی های روی پیش بند البسه بانوان بلوچستان شباهت دارند.

در زمان هخامنشیان از این رودوزی برای تزئین البسه ، کلاه و پرده استفاده می کردند. بر اساس آثار و شواهد موجود سپاهیان هخامنشی کلاهی از جنس نمد بر سر می گذاشتند که پولک دوزی شده بود و همچنین قبای الوان آستین داری بر تن می کردند که بر روی آن پولک هایی همچون فلس ماهی وجود داشت اما به گفته آندره گدار این هنر در زمان هخامنشیان رونق زیادی نداشته و در زمان اشکانیان توسعه بسیار زیادی پیدا کرده و باعث ایجاد روابط تجاری بین ایران و سایر کشور ها شد.

در دوران اسلامی جنس پولک ها از طلا و نقره به مس و برنج تغییر کرد و برای تزئین پوشاک به مفهوم عام به کار گرفته شد.

در دوره صفویه از این هنرهمراه با دوخت های دیگر به عنوان مکمل برای تزئین پرده ها ، سفره ها ، تابلو های تزئینی و سجاده استفاده می شده است.

پولک دوزی

نقوش پولک دوزی

طرح هایی که در انواع پولک دوزی مورد استفاده قرار می گیرد اما تصاویری از گل وبوته ، پرندگان ، حیوانات ، مناظر ، گل های گلدانی ، محرابی ، خورشید خانم ، سروچه ، سروناز یا پرندگانی بر روی شاخه ها و طاووس هایی در پای درخت ، ماهی و یا حیوانات ، بته جقه ای ، قندیلی ، و در بعضی انواع پرنقش و نگارتر چند گلدان و یک گلاب پاش ، ظروف شیرینی ، میوه خوری و چلچراغ دیده می شود.

کیف پولک دوزی و گلدوزی

موارد مصرف

از این رودوزی زیبا معمولا برای لباس عروس ، انواع لباس های شب و برای تزئین پرده ، کوسن ، روتختی ، جانماز ، کیسه پول ، سرمه دان ، جای ساعت ، جای قلمدان ، روقوری ، البسه ، سفره قند ، بقچه ، رومیزی ، تابلو و …. استفاده می کنند.

استین پولک دوزی

برای پولک دوزی دوخت های متنوعی وجود دارد  :

دوخت ساده

برای اتصال پولک به پارچه ، بر روی پولک منجوق می دوزند زیرا قطر منجوق از سوراخ پولک بزرگتر است و پولک را در زیر خود نگه می دارد. شیوه کار به این ترتیب است که سوزن را از زیر پارچه برده و از روی پارچه بیرون کشیده ، اول یک پولک و بعد یک منجوق را با سوزن گرفته و از سوراخ پولک به پشت پارچه برمی گردانند.

پولک دوزی

دوخت برجسته

برای این نوع دوخت از دو روش استفاده می کنند :

در زیر قسمت مورد نظر را با لایه ای از پنبه یا پشم شیشیه و یا چیزی مانند آن برجسته کرده و سپس به همانند شیوه دوخت ساده به پولک دوزی می پردازند.

در ابتدا تعدادی منجوق یا ملیله را با سوزن به مقدار مناسب گرفته ، سپس پولک و بعد منجوق را به آن اضافه و در آخر سوزن را از پولک و منجوق و ملیله های قبل از پولک رد می کنند.

ابزار پولک دوزی

دوخت ایستاده

دوخت به شیوه ای انجام می شود که پولک از پهلو ، یه صورت مورب بایستد. از این شیوه برای دوخت گل ها استفاده می شود.

برای این دوخت ، سوزن را از پارچه بیرون آورده ، پولک و منجوق به تعداد دلخواه ( یک پولک یا یک منجوق و یا این که یک در میان پولک و منجوق تا چهار عدد ) در طول بخیه دوخته شده قرار می دهند. این پولک ها و منجوق ها به اندازه تقریبی پولک و منجوق های هر بخیه می باشد.

از پولک هایی که برای این دوخت به کار برده می شوند می توان از پولک ساده و درشت ، پولک سکه ای ، پولک گوش ماهی و پولک بیضی شکل که یک گوشه آن سوراخ داشته باشد.

دوخت برجسته پولک دوزی زیور الات

دوخت نخ رو

این پولک دوزی به این جهت نخ رو خوانده می شود که پولکبه وسیله نخی که روی آن قرار دارد به پارچه متصل می شود. از این دوخت برای پر کردن طرح استفاده می کنند. روش دوخت این چنین است که سوزن را از پارچه بیرون آورده ، از پولک عبور داده و در نزدیکی محا فوق ، با فاصله ای تقریبا به اندازه شعاع پولک ، سوزن را در پارچه فرو می برند و با فاصله ای حدود یک میلی متر روی طرح دوباره از پارچه بیرون می آورند.

 

پولک دوزی قلاب

نخ دوخته شده بر روی پولک که باعث دوخت پولک بر روی پارچه می شود به شکل قلاب دوزی می باشد.

مراکز تولید پولک دوزی

در حال حاضر این هنر در بسیاری از نقاط ایران مخصوصا شهرستان مهاباد به صورت کارگاهی و خانگی انجام می شود. برای محصولات کارگاهی مردان و در تهیه محصولات خانگی بانوان مشغول به کار هستند.

در شهرستان بوکان توابع آن ، بندر عباس ، بندر لنگه نیز این رودوزی زیبا رواج دارد.

نحوه پوشیدن لباس های پولک دوزی شده و متالیک

پولک دوزی

سطح: تازه کار

پوشیدن لباس پولک دوزی شده در یک مهمانی روز و شب بدون آنکه الزاما احساس کنید در یک جشن هستید، ممکن است و می‌توانید کاملا شیک به نظر برسید. برای این کار تنها از یک تکه لباس پولک دوزی شده استفاده کنید، برای مثال تنها یک تاپ و یا کت پولک دوزی شده را با لباس‌های معمولی ست کنید. در این نمونه، اما استون یک کت پولک دوزی شده را با یک پیراهن کلاسیک نسبتا معمولی ست کرده و در حالی که تعادل حفظ شده، شیک نیز به نظر می‌رسد.

کردنبند پولک دوزی

سطح: پیشرفته

یک پیراهن پولک دوزی شده الزاما لازم نیست در یک مناسبت خاص پوشیده شود. در این پاییز استفاده از رنگ‌های متالیک و لباس‌های پولک دوزی شده یکی از بهترین روش‌ها برای استفاده از استایل‌های چشمگیر است. شما می‌توانید از یک پیراهن مینی پولک دوزی شده به عنوان اصلی‌ترین آیتم استفاده کنید، ولی باید حتما بقیه پوشاک و اکسسوار‌های شما کاملا ساده باشد. در این نمونه نیکول ریچی از این روش برای پوشیدن این نوع لباس استفاده کرده است.

گورشواره پولک دوزی

سطح: کارشناس

هیچ نوع سبکی جالب‌تر و چشمگیرتر از استایلی سرتا پا پولک دوزی شده نیست. کلید استفاده از چنین سبکی مانند نوآمی هریس به گونه‌ای که چندان شلوغ به نظر نرسد، ولی در عین حال شیک باشد این است که لباس از سبک‌های ساده‌تر و راحت‌تر انتخاب شود، برای مثال شلوار گشاد، پیراهن میدی یا تاپ و بلوز راحت و غیرجذب. در مورد زیر نوآمی از یک لباس متالیک با بلوزی در طرح راحت و معمولی استفاده کرده است.

لباس پولک دوزی
پولک دوزی
پولک دوزی مذهبی
پولک دوزی
پولک دوزی برجسته ترکیبی

منابع :

پرشن وی

ایران آنتیک

دانشنامه نمیک از تمامی هنردوستان ،اساتید ایران برای پیشرفت ایران عزیزمان در تمامی زمینه ها دعوت به همکاری می نماید شما عزیزان با با دادن نظر و ارسال اطلاعات تکمیلی خود در این زمینه برای پیشرفت کشور عزیزمان در علم و فن آوری میتوانید باعث پیشرفت و تکامل کشور شوید

راهای ارتباط با ما

ایمیل : info@nmik.ir

برای سهولت ارسال نظرات و ارتقاء دانشنامه شما همچنین میتوانید متن و عکسهای خود را در وات ساپ با این شماره :09014465636 ارسال نمایید.

با تشکر تیم نمیک