22/09/2020

نمیک

گروه پژوهشی توسعه فناوری نمیک

شمسه دوزی

تداعي نمودن نقوش خورشید و تلؤلؤ آن با استفاده از ابريشم نتابیدۀ ارغواني) ابريشم بدون تاب( و سبز و نخ گلابتون بر روي لباس و يا پارچه را شمسه دوزی می نامند

شمسه دوزی

تداعي نمودن نقوش خورشید و تلؤلؤ آن با استفاده از ابريشم نتابیدۀ ارغواني( ابريشم بدون تاب)و سبز و نخ گلابتون بر روي لباس و يا پارچه را شمسه دوزی می نامند

شمسه دوزی

«شمسه» در لغت به معنای خورشید است. « شمسه دوزی » به دوختی گفته می شود که طرح و نمایی از خورشید را با مقر های اطراف آن یا نمای ترنجی را به صورت تنها یا همراه با ترنج ها و نیم ترنج ها تجسم بخشیده باشد.

شمسه در کتاب آرایی از جایگاه خاصی برخوردار است. در یکی از صفحات بدرقه کتاب های نفیس خطی ، شمسه به صورت رنگین نویسی ، نام کتاب و صاحب آن و گاهی نام خطاط و تذهیب کار نیز در آن درج می کردید. در صفحات بدرقه قرآنی نیز ، داخل شمسه دعای قبل و بعد از تلاوت قرآن به شیوه رنگین نویسی اجرا می گردید.

شمسه دوزی

تاریخچه شمسه دوزی

در هزاره های چهارم و سوم قبل از میلاد، نقش خورشید را در روی سفالها، فلزات و سایر فرآورده های هنری ملاحظه می کنیم که مظهر روشنایی، برکت و وفور نعمت می باشد . در آن زمان نقش شمسه درست بصورت قرص خورشیدی و شرفه های اطراف آن رسم می شده است.در آن دوران نقش شمسه به صورت قرص خورشید و شرفه های اطراف آن خلاصه تر بوده است. در دوره هخامنشی و اشکانی شمسه یه شکل دایره مرکزی کوچک و پرتوهای اطراف آن به شکل جالبی تکرار می شد.

در دوره ساسانی شمسه به شکل خاصی در هنرهای ایرانی مطرح شد بدین صورت که وسعت دایره مرکزی بیشتر شد و در اطراف آن خطوط منحنی یا موازی یا نقوش مختلف به کار می رفت.

قسمت مرکزی شمسه با توجه به محتوای آن به دو قسمت تقسیم می گردید :

شمسه خطی :

خطوطی که برای این شمسه به کار گرفته می شد خطوط رقاع ، نسخ و تعلیق بودند. معمولا داخل شمسه با استفاده از نخ گلابتون یا نخ ابریشم الوان ، نام صاحب اثر یا دوزنده یا بافنده آن دوخته می شد. نقوش اطراف آن نیز با استفاده از نخ گلابتون ، ده یک دوزی یا دور دوزی و گاهی کنگره دوزی یا شرفه دوزی می کردند. ( در هنر تذهیب ، درون شمسه با مرکب یا رنگ های الوان یا طلا و نقره نوشته می شد و مرکز سطور بیشتر به صورت طلایی ، گاهی مرصع و اطراف و کناره ها با تزئینات مختلفی آرایش داده می شد و دور شمسه شرفه اجرا می گردید. )

شمسه دوزی

شمسه نقشی :

قسمت میانی شمسه معمولا با نقوش و طرح های اصیلی همچون انواع اسلیمی ها ، ختایی ها ، ستارگان و یا خطوط متقاطع ، اشکال هندسی ، گل های اناری و شاه عباسی و ابر چینی و گل و بته و … تزئین می شد.در این نوع شمسه نخ گلابتون سیمین و زرین همراه با نخ ابریشم نتابیده به رنگ های ارغوانی و سبز و رنگ های همخوان با نخ گلابتون به کار می رفت. برای نشان دادن درخشش زیاد مرکز شمسه را آیینه دوزی و یا پیله دوزی ویا ده یک دوزی می کردند.برای مشخص کردن دور شمسه و شعاع های اطرافش ، آن را با نخ گلابتون قلاب دوزی می کردند.

در دوران اسلامی نیز همانند دوران قبل ، از این هنر برای تزیین البسه رسمی سران کشور و صاحب منصبان و نظامیان به کار گرفته می شد و در دوران صفویه بسیار رواج پیدا کرد. در اوایل دوره صفویه ، شمسه ها بیشتر به صورت مزدوج و یا کاسه و نیم کاسه ( متحدالمرکز ) طراحی می شده است.

شمسه دوزی

از نقوش شمسه دوزی

شمسه دوزی معمولا بر روی پارچه ابریشمی ، تافته ، اطلس ساده ، مخمل ، ساتن ، ماهوت و پارچه های پشمی انجام می پذیرد.

از دوخت هایی که از گذشته تا به حال در این رودوزی رایج بوده است می توان از قلاب دوزی ، دوخت ساتن ، توپر دوزی با نخ های گلابتون و ابریشمی ، آیینه دوزی ، پولک دوزی ، نقده دوزی ، ده یک دوزی و … نام برد.

تاثیر طبیعت در انتخاب رنگ و فرم در سوزن دوزی

عوامل مؤثر در انتخاب رنگ و فرم در سوزن دوزی :

ویژگی عمده صنایع دستی که وجه متمایز آن از تولیدات صنعتی است ، بار فرهنگی و هنری آن است . هنرمندی که مواد اولیه کار او از طبیعت به دست می آید ، طبیعی است که منبع الهام او نیز، محیط پیرامونش باشد. « هنر بومی هر منطقه ناب ترین ارزشهای زادگاه خود را نمایان می سازد و سوزن دوزی از این نظر اعتبار فراوانی دارد . این نقوش دارای گشودگی و زیبایی خاصی است که علت و بنیاد آنرا بایستی در محیط زندگی طبیعی که عموماً مأخذ و ملهم از اعتقادات و باورهاست ، جستجو کرد

شمسه دوزی

مراکز تولید شمسه دوزی

از مراکز رایج این دوخت می توان به اصفهان ، کاشان ، یزد ، آذربایجان غربی ، کرمان ، رشت ، هرمزگان ، زابل و ایرانشهر اشاره کرد.

موارد مصرف شمسه دوزی

از این رودوزی بیشتر برای تزئین روی لباس ، پرده ، رومیزی ، کوسن ، روسری ، جای خاک تیمم ، حاشیه دامن ، بقچه ، سوزنی ، سفره قند ، حنابندان و تابلوهای تزئینی استفاده می کنند.

منابع:

ایران انتیک

صنایع دستی

دانشنامه نمیک از تمامی هنردوستان ،اساتید ایران برای پیشرفت ایران عزیزمان در تمامی زمینه ها دعوت به همکاری می نماید شما عزیزان با با دادن نظر و ارسال اطلاعات تکمیلی خود در این زمینه برای پیشرفت کشور عزیزمان در علم و فن آوری میتوانید باعث پیشرفت و تکامل کشور شوید

راهای ارتباط با ما

ایمیل : info@nmik.ir

برای سهولت ارسال نظرات و ارتقاء دانشنامه شما همچنین میتوانید متن و عکسهای خود را در وات ساپ با این شماره :09014465636 ارسال نمایید.

با تشکر تیم نمیک