25/10/2020

نمیک

گروه پژوهشی توسعه فناوری نمیک

مخمل بافی

پارچه اي ابريشمي كه با تکنیك حلقه زدن تارها و اضافه نمودن پود اضافي، داراي پُرز گردد .

مخمل بافی

 

مخمل

تعریف مخمل

پارچه اي ابريشمي كه با تکنیك حلقه زدن تارها و اضافه نمودن پود اضافي، داراي پُرز گردد .

مخمل نوعی پارچه کرکی است که از ابریشم، پنبه، کتان یا پشم بافته می‌شود. مخمل به علت دشواری ساخت و تولید، معمولاً جزء پارچه‌های اشرافی و لوکس محسوب می‌شود؛ گرچه با پیشرفت فناوری روز، تولید آن هزینهٔ کمتری پیدا کرده‌است. صفت «مخملی» اشاره مستقیم به لطافت و نرمی این نوع پارچه دارد و منظور از آن «به نرمی مخمل» است.

مخمل برای دوخت لباس، روانداز تختخواب و نیز پردهٔ سالن‌های تئاتر استفاده می‌شود. روش تولید مخمل به این شکل است که دولایه پارچه با تارها و پودهای جداگانه با یک ماشین همزمان باهم بافته می‌شوند. فاصله این دو لایه می‌تواند حدود یک سانتیمتر باشد و نخ خاب با درگیر شدن بین دولایه پارچه‌ها را به هم متصل می‌نماید بلافاصله یک تیغ تیز نخ‌های خاب درگیر شده را می‌برد در اینجا لایه‌های پارچه به وسیله نخ‌های خاب بریده شده و هر کدام از لایه‌ها به یک لایه پارچه مخمل جداگانه تبدیل می‌شوند.

تاریخ مخمل بافی

از آنجا که نرمی و ظاهر غیر معمول و همچنین هزینه بالای تولید آن، مخملی اغلب با اشرافیت همراه است. مخمل به بغداد در زمان حکومت هارون الرشید توسط بازرگانان کاشمیری و الندالیز توسط زیریب معرفی شد. در دوره ماملوک، قاهره بزرگترین تولید کننده مخمل بود. بخش عمده آن به ونیز (که از آن به بسیاری از اروپا گسترش یافت)، Iberia و امپراتوری مالی صادر شد. موسی اول مالي، حاکم امپراتوری مالي، در قاهره به مکه سفر کرد. بسیاری از سازندگان عربی مخملی او را به تیمبوکتو بازگرداندند. بعد از آن ابن باتوتا اشاره می کند که سلیمان (مانسا)، حاکم مال، یک کافانت مخملی قرمز را در عید گذاشت. در طول سلطنت مهد دوم، دستیار آشپزان لباس های آبی رنگ (کایم کبد)، کلاه های مخروطی (سیل) و شلوار های کیسه ای (زاکسیر) ساخته شده از مخملی بورس بود.

پادشاه ریچارد دوم از انگلیس به اراده خود دستور داد که بدنش در سال 1399 در بلوکه باشد.

مخمل بافی

درمورد مخملی شمع بر روی شمع قرار دارد.

نسخه یازدهم دایره المعارف بریتانیا مخمل و تاریخ آن را شرح داد:

مخملی، یک پارچه نساجی ابریشمی دارای سطح انبوهی از انبوه است. در کل احتمالا هنر بافت مخملی در خاور دور ایجاد می شود؛ و آن را تا حدود آغاز قرن 14th که ما در بر داشت هر گونه اشاره از پارچه. ويژگي هاي ويژه مخملي، عمق زيبا و تلخي است که رنگ آن رنگي را نشان مي دهد، در يک لحظه آن را به عنوان مواد مناسب براي لباس هاي مذهبي، روپوش هاي سلطنتي و دولتي و تابوت هاي پر زرق و برق ترسيم نمود. و بافت های با شکوه ترین قرون وسطی، می توان به ایتالیایی ها اشاره کرد. اینها در بسیاری از موارد به طور مؤثرتر برای تزئینات، از قبیل تغییر رنگ ستون، با تولید شمعهای طولهای مختلف (شمع بر روی شمع یا شمع دوگانه) و با براق کردن با ابریشم ساده، با شمع نزولی یا با یک زمین از بافت طلای، و c. اولین وکتورهای اروپایی هنری هنری لوکا، جنوا، فلورانس و ونیز بود که همچنان به ارسال بافت های مخملی غنی ادامه داد. اندکی بعد هنر توسط تیفلای فلاندیش گرفته شد و در قرن شانزدهم، شهر بریج شهرتی را برای سلیقه هایی یافت که کمتر از شهرهای بزرگ ایتالیا بودند.

مخمل بافی

تاریخچه و الفبای نساجی

مخمل بافی ایران از دهه ۳۰ با تاسیس کارخانه ماشینی مخمل و حریر در کاشان و گرایش استادکاران نساجی سنتی برای زندگی بهتر به این کارخانه، رو به زوال رفت تا آن جا که اکنون تنها یک کارگاه مخمل بافی در سراسر کشور آن هم زیر نظر پژوهشکده هنرهای سنتی سازمان میراث فرهنگی وگردشگری وجود دارد.

مخمل ایران که زمانی لباس های فاخر شاهانه با آن تهیه می شد و در عصر صفوی که با اوج نساجی سنتی ایران همراه بود، زیور درگاه و تحفه ایران برای کشورهای دیگر به شمار می آمد، اکنون به گونه ای منسوخ شده است که ظرافت این پارچه از یاد استادان این فن رفته است.

مخمل نوعی جامه نخی یا ابریشمی پرزدار است که آغاز پیدایش آن به قرون اولیه اسلامی نسبت داده می شود. در دوران آل بویه و سلجوقی پس از رکود و افت زری بافی، بافندگان کاشانی برای تجلید کتاب آسمانی قرآن درصدد برآمدند تا پارچه ای با ارزش و در خور این کتاب آسمانی تولید کنند تا به وسیله آن، قرآن را محفوظ دارند که مخمل حاصل تلاش آن دوره بود.

در زمان صفویه، مخمل در کنار دیگر صنایع نساجی بیش از گذشته، شکوفا شد و در نوع بافت، نقش و رنگ پیشرفت های شگرفی داشت. در این دوره با گسترش مخمل بافی، کاربرد فروانی برای آن، مانند لباس عروس، رو تختی، سجاده، عبا و… تعریف شده بود. در همین دوره مخمل های منقوش با ارزش و گران بهایی تولید می شد که بیشتر آن ها به عنوان هدیه برای پادشاهان دیگر کشورها، فرستاده می شدند.

اگرچه در دوره قاجار به دلیل استقبال ایرانی ها از پارچه های ماشینی خارجی از میزان تقاضای پارچه های ایرانی کاسته شد و کارگاه های پارچه بافی رونق خود را از دست دادند، ولی کارگاه های مخمل، زری، ترمه و شال هم چنان در شهرهایی، مانند کاشان، یزد و کرمان فعال بودند.

در دوره پهلوی که کارخانه های ماشینی پارچه بافی در کشور تاسیس شدند، دیگر از کارگاه های سنتی پارچه نشانی نبود و مخمل نیز به سرنوشت دیگر پارچه های سنتی ایران دچار شد و به اسارت ماشین و دستگاه های اتوماتیک درآمد.

اگرچه در دوره پهلوی اول که استاد محمد خان نقشبند کارگاه‌های زری و مخمل را باردیگر احیا کرد؛ اما اکنون به جرات می توان گفت که از مخمل بافی سنتی ایران تنها یک کارگاه و یک استاد برجای مانده است.

دستگاه مخمل بافی

ساخت و ساز و ترکیب مخمل

مخملی با یک چرک مخصوص که با دو ضخامت از مواد در همان زمان بافته می شود. سپس دو قطعه جدا می شوند تا اثر شمع را ایجاد کنند و دو طول پارچه بر روی رول های جداگانه زخم زخمی می شوند. این فرایند پیچیده به این معنی است که مخملی گران بود قبل از ساخت ورقه های صنعتی در دسترس بود، و مخمل ساخته شده با پارچه نسبتا پر هزینه باقی می ماند. مخملی به دلیل شمع خود تمیز است، اما روش تمیز کردن مدرن خشک تمیز کردن را بیشتر می کند. شمع مخملی توسط نخ های عمودی یا عمودی ایجاد می شود و شمع های مخملی بوسیله طناب یا پر کردن نخ ها ایجاد می شود.

مخملی می تواند از انواع مختلفی از الیاف ساخته شود که به طور سنتی گرانتر از ابریشم است. بخش عمده ای از مخملی که امروز به عنوان “مخمل ابریشمی” به فروش می رسد در واقع ترکیبی از rayon و ابریشم است.  مخملی که به طور کامل از ابریشم ساخته شده است نادر است و معمولا دارای قیمت های بازار چند صد دلار در هر حیاط است. پنبه نیز برای مخملی استفاده می شود، هرچند که این امر اغلب به پارچه ای کمتر لوکس می انجامد. مخملی نیز می تواند از الیاف مانند پارچه کتانی، مواهره و پشم ساخته شود. یک پارچه ساخته شده توسط مردم کوبا از جمهوری دموکراتیک کنگو از raffia اغلب به عنوان “کوبا مخمل” نامیده می شود. اخیرا، کوپه مصنوعی ساخته شده است، بیشتر از پلی استر، نایلون، ویسکوز، استات و از هر ترکیبی از مصنوعی های مختلف و یا از ترکیب مصنوعی و الیاف طبیعی (به عنوان مثال ویسکوز مخلوط با ابریشم پارچه های بسیار نرم و بازتاب را تولید می کند). درصد کمی از اسپندکس گاهی اوقات اضافه می شود تا مواد نهایی مقدار مشخصی از کشش (به این ترتیب “کشش مخمل”).

تعریف مخمل (کخما) چنانکه در متون تاریخی و جغرافیایی به نوعی پارچه به نام «کمخا» اشاره شده که با در نظر گرفتن معنای آن همان پارچه مخمل می باشد. در لغت نامه دهخدا در مورد کمخا چنین آمده است: «کمخا پارچه منقشی را گویند که به الوان مختلف بافته باشند و مخفف کم خواب است.» از این رو مشخص می شود که این پارچه کم خواب است و خواب داشتن مخصوص پارچه مخمل است که پرزهای آن به یک طرف خواب دارند. پارچه ای است ابریشمی ، که روی آن کرک دار و پوشیده از پرزهای کوتاه و چیده شده و براق و صاف و نرم است و پشتش بافت ساده می باشد…

مبل مخمل

مخمل بافی

تعریف مخمل (کخما)

چنانکه در متون تاریخی و جغرافیایی به نوعی پارچه به نام «کمخا» اشاره شده که با در نظر گرفتن معنای آن همان پارچه مخمل می باشد. در لغت نامه دهخدا در مورد کمخا چنین آمده است: «کمخا پارچه منقشی را گویند که به الوان مختلف بافته باشند و مخفف کم خواب است.» از این رو مشخص می شود که این پارچه کم خواب است و خواب داشتن مخصوص پارچه مخمل است که پرزهای آن به یک طرف خواب دارند.

پارچه ای است ابریشمی ، که روی آن کرک دار و پوشیده از پرزهای کوتاه و چیده شده و براق و صاف و نرم است و پشتش بافت ساده می باشد. ممکن است تار و پود و پرز همه از ابریشم باشند و یا این که فقط پرزهای آن ابریشمی و تار و پود که بافت زمینه را تشکیل می دهد پنبه ای و یا کتانی باشد. (در اصل پرزها از جنس ابریشم هستند اما امروزه از پنبه و الیاف مصنوعی برای پرز استفاده می کنند.) پرزها به تار پارچه زده می شوند.

از این پارچه برای لباس های مردانه و زنانه ، کت و دامن ، لباس شب ، پرده ، مبلمان استفاده می شود.

مخمل

روش بافت مخمل

پارچه مخمل به دو روش بافته می شود :

پارچه را به صورت دولا می بافند به طوری که روی هر دو پارچه روبروی هم و نخ پرز تار بین هر دو پارچه قرار گیرد. نخ پرزها با تیغه چاقویی که دارای حرکات متناوب است و پس و پیش می رود ، بر روی دستگاه بافندگی چیده شده و دولایه پارچه مخمل از یکدیگر جدا می شوند.

پرزهای تار بر روی سیم های جدا کننده بالا می آید و به همان روش پودگذاری در جای خود گذارده می شوند و سپس در حالی که سیم ها به عقب کشیده می شوند ، پرزهای تار بریده می شوند.

انواع مخمل

پارچه مخمل از لحاظ نوع خواب، دو نوع است:

مخمل یک رو

مخمل دو رو یا دو خوابه که هر دو طرف آن پرز دار است.

به طور کلی دو نوع مخمل از لحاظ بافت وجود دارد:

مخمل برجسته : در کارگاه های خاصی تولید می شود و زمینه ای مثل گلیم و بخشی برجسته مثل فرش دارد و قسمتی از آن پرزدار و قسمتی دیگر ساده بافته می شود.

مخمل ساده : مخمل ساده نیز سراسر دارای پرز است.

از لحاظ نقش نیز مخمل دارای دو نوع است:

یکی مانند فرش نقش کشیده شود و بافنده طبق نقشه آن را می بافد، مانند نقوش انسانی ، هندسی ، اسلیمی، خطاطی و مناظر طبیعت

دیگری با ابزار ساده ای به نام مشته بر روی مخمل ساده نقوش هندسی، مانند نیم دایره یا تمام دایره یا شبیه آن ایجاد می کنند.

بافت مخمل به دو روش مخمل ساده و مخمل نقش برجسته از طریق دستگاه نساجی انجام می شود. هنرمندان برای تولید این پارچه از ابریشم طبیعی استفاده كرده و نقش های اصیل و سنتی به وجود می آورند. در بافت مخمل، تار یا چله به كار رفته كه تولید پرز یا نقش می كند و چنانچه پارچه مخمل دارای نقوش برجسته باشد، از ارزش بالاتری برخوردار است.

انواع مخمل های متداول عبارتند از:

مخمل کبریتی

مخمل بقیرا

مخمل پانی

مخمل پودی یا نخی

مخمل کراش

مخمل گلدار

مخمل نکری

مخمل بقیرا

نوعی از مخمل است که پرزهای آن بریده نشده و نرم و زمینه بافت آن کمی خشن و هر دو یک رنگ است.

روی پارچه را به رزین سنتیک و یا مواد شیمیایی دیگر تکمیل می کنند و به پرزها قابلیت ارتجاعی و جهندگی می دهند.

این نوع مخمل برای لباس شب و اشارپ (سالی برای پیچیدن دور شانه ها ) استفاده می شود.

مخمل پانی

پانی از واژه ای فرانسوی به معنی پلوش (پرز) مشتق شده است. مخملی سبک با سطحی براق و شفاف است که پرزها صاف و در یک جهت قرار می گیرند و با غلتک های سنگین کوبیده می شود. این پارچه دارای قابلیت کشسانی نیز می باشد. امروزه آن را با طرح های چاپی و یا با رنگ ساده تولید می کنند.

زمینه پارچه در اصل از ابریشم و پرزها از پشم است که امروزه از ریون نیز استفاده می شود.

این پارچه تا قرون وسطی بسیار معروف بوده و بهترین نوع آن در ایتالیا و (بعد از مدتی) در فرانسه تولید می شود. در سال 1667 میلادی ، پاریس مرکز تولید مخمل پانی بوده است.

 

از این پارچه برای لباس شب و وسایل کلاه خانم ها استفاده می شود.

مخمل پودی (نخی)

این نوع مخمل از پنبه یا الیاف مصنوعی تهیه می شود و مانند مخمل کبریتی دارای پرزهای بریده شده و کوتاه است که تمام سطح پارچه را به طور کامل می پوشاند. بافت زمینه ممکن است تافته باشد. مخمل نخی و ابریشمی نه تنها در الیاف ، بلکه در ساختمان بافت نیز با یکدیگر متفاوتند. برای مخمل ابریشمی پرزها بر تار و برای مخمل نخی پرزها بر پود زده می شوند.

در طول جنگ جهانی دوم که تقاضا برای مخمل ابریشمی زیاد گردید ، مخمل نخی را با الیاف پنبه در دستگاه های بافندگی مخمل ابریشمی و با روش سیم های جدا کننده تولید کردند که این نوع مخمل نخی در واقع با مخمل های پودی نخی کاملا متفاوت است. نخ های پود از نوع شانه شده و با پیچ و تاب کم است که نرمی خاصی به آن می دهد . معمولا از استایپل بلند پنبه تهیه می شوند.

مخمل نخی و کبریتی در ترتیب موج زدن و قرار گرفتن پرزهای پودی متفاوتند ؛ به طوری که پراکندگی پرزهای پودی تا آنجا که ممکن است منظم می گردد و باید در یک گروه از نخ های تار که از راه راه عمودی با پرز چیده شده تشکیل و بافته می شود قرار می گیرد.

مخمل کبریتی

نام این پارچه احتمالا از واژه فرانسوی Cordeduroi به معنی طناب پادشاه گرفته شده است.

بافت آن راه راه ( باریک یا پهن ) شبیه به کبریت است. پارچه ای محکم و بادوام است ، زمینه بافت آن از نخ پنبه (می تواند از نوع تافته نیز باشد) و خطوط عمودی آن از پرزهای چیده شده است که به وسیله سیستم اضافی نخ های پود تشکیل می شود. پرزها معمولا پنبه ایست گرچه در بعضی مواقع از الیاف مصنوعی نیز استفاده می شود.

از این پارچه برای لباس بچه ها ، کت دامن و شلوار استفاده می شود.

مخمل کراش

در این نوع مخمل پرزها در یک یا چند جهت به صورت صاف پرس می شوند تا ظاهری با درخشندگی غیر ثابت به پارچه بدهند.

مخمل گلدار

این پارچه دارای خطوط راه راه با حالتی ابریشمی است و برای لباس بچه ها و لباس های مهمانی مورد استفاده قرار می گیرد.

مخمل نکری

در این نوع مخمل زمینه با یک رنگ و پرزها با رنگی دیگر بافته می شوند و ظاهری قوس و قزحی به پارچه می بخشند. در زمان ناصرالدین شاه قاجار بانوان از این پارچه برای دوخت شلیته استفاده می کردند.

انواع دیگر مخمل

مخمل کت و شلوار (یا شفاف):

مخملی بسیار سبک وزن در یک ابریشم ابریشمی یا پایه مصنوعی مصنوعی.

Ciselé:

مخملی که در آن شمع از حلقه های برش و قطع نشده برای ایجاد الگوی استفاده می کند.

شکسته:

مخملی درخشان با ظاهر الگو است که با فشار دادن پارچه در جهات مختلف یا به صورت مکانیکی پارچه را در حالی که مرطوب می شود، تولید می شود.

سوزاندن یا سوزاندن مخملی با یک راه حل سوزانده شده برای حل کردن مناطق شمع، ایجاد یک الگوی مخملی بر روی یک پارچه پایه و یا سبک وزن

Embossed:

یک غلتک فلزی برای گرم کردن پارچه تمبر استفاده می شود، تولید الگوی است.

چکش:

این نوع بسیار فشرده، به نظر می رسد dappled، و تا حدودی خرد شده است.

Lyons:

مخملی پلاستیکی بافته شده، سفت و سخت، که برای کلاه، حلقه کت و پوشاک استفاده می شود.

آینه: یک نوع مخمل خرد شده فوق العاده نرم و سبک.

Nacré:

مخملی با یک اثر شبیه به ابریشم شات، جایی که شمع با یک یا چند رنگ و پارچه پایه در یک پارچه دیگر بافته می شود، ایجاد یک اثر متغیر، پرتابل.

پان:

همچنین یک نوع مخملی خرد شده، پانل با فشار دادن فشار در یک جهت واحد را تولید می کند. گاهی اوقات، به ندرت، مخملی پائین است. با این حال، از دهه 1970، “پان مخملی”، همانطور که در فروشگاه های معمولی پارچه استفاده می شود، به یک گره شمع اشاره دارد، شاید بهتر است به نام یک لباس مجلسی با یک شمع کوتاه که در بسیاری جهات، معمولا از پلی استر فرو می رود.

شمع:

شمع بسیار پر جنب و جوش مخلوط با شمعهای با ارتفاع متفاوت برای ایجاد یک الگو.

ساده:

معمولا از پنبه ساخته شده است، این نوع مخملی دارای یک دست قوی است و می تواند برای بسیاری از اهداف مورد استفاده قرار گیرد.

Utrecht:

مخمل فشرده و سرخ شده در ارتباط با Utrecht، هلند

مخمل ابریشمی یک نوع مخملی تقلبی است. این معمولا از پنبه یا ترکیبی از پنبه و ابریشم ساخته شده است. این یک شمع است که کوتاه است (هرگز بیش از 3 میلی متر عمق)، و از نزدیک تنظیم شده است. این یک دست قوی و یک شمع کمی شیب دار دارد. بر خلاف مخملی واقعی، این نوع دارای بدن بزرگتر است، به راحتی پوشانده نمی شود و کمتر شفاف است.

آهسته به طور عمدی با زمینه هایی از زمین های بدون انبوه (معمولا ساتن) تشکیل شده است.

حلقه عروسی یا حلقه مخملی:

یکی دیگر از اصطلاحات برای دوست داشتن و / یا بافتنی خیاطی که گفته می شود به اندازه کافی خوب است که از یک حلقه استفاده شود.

مخمل

منابع:

ویکی پدیا

سایت سوماک

ایران افتاب

دانشنامه نمیک از تمامی هنردوستان ،اساتید ایران برای پیشرفت ایران عزیزمان در تمامی زمینه ها دعوت به همکاری می نماید شما عزیزان با با دادن نظر و ارسال اطلاعات تکمیلی خود در این زمینه برای پیشرفت کشور عزیزمان در علم و فن آوری میتوانید باعث پیشرفت و تکامل کشور شوید

راهای ارتباط با ما

ایمیل : info@nmik.ir

برای سهولت ارسال نظرات و ارتقاء دانشنامه شما همچنین میتوانید متن و عکسهای خود را در وات ساپ با این شماره :09014465636 ارسال نمایید.

با تشکر تیم نمیک