28/10/2020

نمیک

گروه پژوهشی توسعه فناوری نمیک

برک بافی

برک برک بافی بَرَک نوعی پارچهٔ نرم و چسبان و ضخیم است که در خراسان...

برک

برک بافی

برک بافی

بَرَک نوعی پارچهٔ نرم و چسبان و ضخیم است که در خراسان از پشم شتر یا کرک بز با دست می‌بافند و از آن جامهٔ زمستانی می‌دوزند.

برک از لطافت و استحکام خاصی برخوردار است و از آن عمدتاً برای تهیه و دوخت کت مردانه استفاده می‌کنند.

گرمای پارچه‌های بسیار ضخیم و نرم برک، دردهای عضلانی را کاهش می‌دهد و برای دردهای مفاصل نیز التیام‌بخش است.

دستگاه برک بافی

تاریخچه تولید برک :

در قدیم، درویشان از برک قبا و کلاه می دوختند و بعدها با بهبود کیفیت آن ، پادشاهان و فرمانروایان نیز قبا و جبه از جنس برک به تن می کردند.

تیمور لنگ در سرگذشتی که به قلم خود نوشته‌است دربارهٔ شهر بشرویه خراسان و پاچه برک می‌نویسد:

«چند روز بعد نزدیک شهر «بشرویه» رسیدم … سکنه شهر که در سر راهم ایستاده بودند توبره‌ای داشتند و چیزی از آن بیرون می‌آوردند و آن را به دو قسمت تقسیم می‌کردند. یکی را در جیب چپ می‌گذاشتند و دیگری را در جیب راست.

بعدها فهمیدم آن‌ها در توبره خود پشم بز نگه می‌دارند و آنها موی بز را از کرک جدا می‌کنند و تا از کرک «برک» ببافند و از موی بز جاجیم و گلیم ببافند. برک از پارچه‌های ابریشمین چین هم لطیف‌تر بود و من پارچه‌ای به آن لطافت در عمرم ندیده بودم. در بازدید از یکی از کارگاه‌های نساجی خواستم به تمام کارگران آن نفری یک سکه هدیه دهم اما آن‌ها نپذیرفتند.»

برک بافی از دیدگاه دیگر:

1-ناظم‌الاطبا می‌نویسد:

(برک پارچه‌ای از کرک گوسفند و بسیار نفیس و اعلا است که از آن جبه و سرداری دوزند، و برک بخرز و کرمان بر سایر اقسام آن ترجیح دارد)

2-ادوارد پولاک در سفرنامه خود می نویسد: 

(برک پارچه‌ای نرم و چسبان است که از کرک لطیف شتر بافته می‌شود و در ایران جای فاستونی را گرفته‌است)

دستگاه برک بافی

تهیه برک

برای تهیه این پارچه، کرک بز را پس از کمان زدن و نوار کردن با چرخ می‌ریسند و آن را تبدیل به نخ می‌کند و در دستگاه تن‌بافی آن را به پارچه برک تبدیل می‌کند.

پارچه درشت برک را برای مدتی در مغز گوسفند و آب ولرم می‌گذارند و با گز روی آن می‌کشند و با استخوان به آن می‌زند، موهای اضافه از آن خارج می‌شود و آن‌گاه پارچه‌ای نرم و گرم، به‌دست می‌آید.

دستگاه برک بافی

شیوه بافت برک

1-در مرحله اول به پوست ، آهک زده تا کرک و مو به آسانی جدا گردد ، سپس کرک ها را از نظر رنگ تفکیک می کنید وآن ها را شانه می زنند

2-سپس دوباره کرک ها را دوباره موی کشی کرده و پس از شانه مجدد ، با چرخ دستی می ریسند

3-به نخ تبدیل می کنند. بعد از طی شدن مراحل آهار زدن ، تنیدن ، اندازه گیری و چسباندن نخ ها به یکدیگر ، نخ را چله دوانی و ماسوره پیچی می کنند.

4-سپس با نخ های خاصله چله کشی کرده و شروع به بافت می نمایند.

بافت برک با دستگاه دو وردی نساجی بافته می شود و پارچه حاصله را با زرده تخم مرغ ورز می دهند تا حالتی نمدی به خود گیرد. برک از لطافت و استحکام خاصی برخوردار است و از آن عمدتاً برای تهیه و دوخت کت مردانه و پالتوی زمستانی استفاده می شود.

برک

شمشیرک

شمشیرک در قدیم نام یک نوع از پارچه برک بوده‌.( برک در کل پارچه‌ای است که بسیار ارزان به‌نظر می‌رسد و دو نوع از آن وجود دارد) به نوع اعلای آن شمشیرک می‌گویند و نوع زبرتر آن را برک می‌نامند.

برک بافی

رنگهای برگ:

برک به طور معمول خودرنگ است و در رنگ‌های قهوه‌ای، سیاه، سفیده، شیری و شکری و خاکستری تولید می‌شود و نواحی بجستان، گناباد، فردوس و بشرویه در خراسان اصلی ترین تولید کنندگان آن هستند.

برک پارچه در کل بسیار ارزان به‌نظر می‌رسد اما نوع اعلایی از آن وجود دارد که به آن شمشیرک می‌گویند لطیف تر و زیباتر است. برای تهیه شمشیرک، پارچه درشت برک را برای مدتی در مغز گوسفند و آب ولرم می‌گذارند و با گز روی آن می‌کشند و با استخوان به آن می‌زند، موهای اضافه از آن خارج می‌شود و آن‌گاه پارچه‌ای نرم و گرم، به‌دست می‌آید.

کاردستی برک

منطقهٔ تولید برک

روستای برک. نهبندان، بجستان، گناباد، فردوس، بشرویه در خراسان از نواحی اصلی تولید پارچهٔ برک هستند.

منابع:

ویکی پدیا

بتوته

دانشنامه نمیک از تمامی هنردوستان ،اساتید ایران برای پیشرفت ایران عزیزمان در تمامی زمینه ها دعوت به همکاری می نماید شما عزیزان با با دادن نظر و ارسال اطلاعات تکمیلی خود در این زمینه برای پیشرفت کشور عزیزمان در علم و فن آوری میتوانید باعث پیشرفت و تکامل کشور شوید

راهای ارتباط با ما

ایمیل : info@nmik.ir

برای سهولت ارسال نظرات و ارتقاء دانشنامه شما همچنین میتوانید متن و عکسهای خود را در وات ساپ با این شماره :09014465636 ارسال نمایید.

با تشکر تیم نمیک