25/10/2020

نمیک

گروه پژوهشی توسعه فناوری نمیک

زغره دوزی

دوخت سِرمه يا پولك بر اساس نقش و مناظر طبیعي بر روي پارچه هاي سنگین مانند مخمل، اطلس، جیر، كتان و ...

زغره دوزی

دوخت سِرمه يا پولك بر اساس نقش و مناظر طبیعي بر روي پارچه هاي سنگین مانند مخمل، اطلس، جیر، كتان و …

 

زغره دوزی

زغره دوزی یا ژغره دوزی به معنی فلز دوزی است و در گذشته جنس پولک‌ها از فلزهای گرانبهایی مانند طلا و نقره بود و همچنین ملیله‌ها نیز از همان جنس و به صورت دست ساز تهیه می‌گردید این نوع دوخت که بسیار زیبا و ظریف است معمولاً به صورت دو خط موازی در کنار هم یک خط پهن را ایجاد می‌نمود و برای تزئین حاشیه لباس‌ها در قسمت یقه پیش سینه، حاشیه کت و تزئین حاشیه پرده‌های بزرگ استفاده می‌شد

در لغت نامه دهخدا زغره چنین معنا شده است : آن قطعه از پوست بطانه که مانند حاشیه بر کناره های رویه لباس بر می گردانند. قسمت مشهود از خز و سنجاب و دیگر پوست های آستر خرقه و جبه و لباده در اطراف جامه. آنچه از بیرون دیده شود حاشیه از خز و سنجاب که بطانه باشد. در جبه و… آنچه چون سجافی از اطراف گریبان و در بر شکاف جلو ظاهر باشد از مؤئینه ها.

آنچه از این تعریف برداشت می شود زغره نوعی تزئین لباس بوده و به دلیل این که این دوخت جنبه تزئینی زیادی دارد و از جلوه بسیار زیادی برخوردار است این رودوزی را « زغره دوزی » نامیدند.

زغره دوزی

زغره دوزی

تعریف زغره دوزی

به دوختن سرمه یا پولک بر روی پارچه یا لباس زغره دوزی می گویند.

در سوزن دوزی به نوعی از پولک دوزی گفته می شود که به جای استفاده از منجوق بر روی پولک از تکه های بریده شده سرمه استفاده می گردد. این سوزن دوزی بیشتر برای پر کردن و جلوه دادن به زمینه مورد استفاده قرار می گیرد.

هنرمندان برای زیباتر جلوه دادن کار خود از این دوخت با دوخت های دیگرمانند سرمه دوزی ، پیله دوزی و بخارا دوزی به صورت ترکیبی استفاده می کردند.

در بخارا ، زغره دوزی همراه با « بخارا دوزی » به کار می رود. نوع دیگری زغره دوزی وجود دارد که مختص به تهران و اصفهان و گاهی استان هرمزگان است.

این هنر در کاشان و تبریز نیز رواج دارد.

مانتو زغره دوزی

تاریخچه زغره دوزی

متاسفانه این هنر همانند سایر دوخت های تزئینی دیگر از سابقه معینی برخوردار نیست اما آثار به جا مانده در موزه های داخلی که مربوط به سده 12 ه.ق می باشد گویای این امر است که در آن زمان این هنر رایج بوده است.

مواد مورد نیاز در زغره دوزی

پولک به رنگ ها و طرح های مختلف

سرمه فنری یا ساده

نخ محکم

انواع پارچه مانند کتان ، مخمل ، ترمه ، جیر و اطلس

مروارید و پیله در صورت نیاز .

 

مانتو زغره دوزی

نقوش

گل و بته ، گل و مرغ ، حیوانات ، مناظر و …

موارد مصرف

از این هنر برای تزئین تابلو ها ، بقچه ، ترمه سرمه دوزی شده ، پرده ، رو کرسی و … استفاده می شود.

دوخت های زغره دوزی

دوخت ساده

از این دوخت معمولا برای پر کردن متن کار را ساده دوزی استفاده می کنند.

در زغره دوزی به شکل ساده ، سوزن را از زیر به داخل پارچه فرو برده و از روی پارچه بیرون می آورند و از سوراخ پولک عبور می دهند و بعد از آن که یک تکه را از داخل آن عبور داده مجددا سوزن را به داخل سوراخ پولک فرو می برند .

دوخت مدور

از این نوع زغره دوزی برای ترسیم گل های کوچک و تهیه تکه کاری منفرد استفاده می شود .

در این دوخت ، روی محیط یک دایره که قبلا روی پارچه ترسیم شده سوزن را از زیر پارچه به داخل فر برده و از روی آن خارج می سازند و بعد از آن که از سوراخ پولک عبور دادند ، تک سرمه ای به طول حدود 5 میلی متر را به سوزن می گیرند و سر سوزن را به سوراخ مرکز پولک فرو می برند و با تکرار این عمل ، طرح مدور یک گل را روی پارچه می دوزند .

زغره دوزی

دوخت قرینه یا دوطرفه

در این نوع دوخت ، روی پیرامون یک شکل ( که معمولا هم طرح یک گلبرگ است ) سوزن را از زیر به داخل پارچه فرو برده و از روی آن خارج می کنند و بعد از گرفتن یک پولک سوزن را از تکه سرمه تقریبا نیم سانتی متری عبور داده و سپس آن را به خط میانی گل برگ فرو برده و این عمل را به طور قرینه در دو طرف طرح تکرار می کنند و به گونه ای عمل می نمایند که یک سرمه روی مرکز پولک و سر دیگر آن بر روی خط میانی طرح بوده و از دو طرف حالتی شیب مانند و جناغی شکل داشته باشد .

دوخت جناغی

این دوخت نیز معمولا برای تجسم بخشیدن به اشکال گیاهی و به ویژه برگ مورد استفاده قرار می گیرد و نحوه ی انجام آن چنین است که روی محیط برگ پولک دوخته می شود و روی خط وسطی آن تکه های سرمه به صورت جناغی از میان هم عبور داده می شوند .

گلدان زغره دوزی

دوخت گره دار

این دوخت بیشتر برای تزیین تابلو های تزیینی ، بقچه ، ترمه ی سرمه دوزی شده ، پرده ، روکرسی و غیره می باشد .

در این دوخت ابتدا پولک به وسیله یک سرمه نیم سانتی روی پارچه دوخته می شود این عمل در خطی امتداد پیدا می کند و بعد از آن به وسیله نخی که تکه سرمه ی بلندی از آن رد شده روی تکه سرمه های روی پولک گره هایی ایجاد می کنیم این نوع دوخت برای گل برگ ها و غیره مورد استفاده قرار می گیرد .

زغره دوزی

این دوخت زیبا در دو مرحله یعنی زغره و سپس جلوه دوزی به انجام می‌رسد جلوه دوختی است که حتماً می‌بایست روی حد فاصل و روی دوخت‌های زمینه انجام شود جلوه دوزی مرحله تکمیلی زغره دوزی است که زیبایی کار را صد چندان می‌نماید امروزه از زغره و جلوه دوزی برای دوخت اسماء متبرکه و تزئین بقچه‌های ترمه تزئین لباس شب و غیره استفاده می‌شود این دوخت در گذشته فقط در یزد و اصفهان به کار گرفته می‌شد و امروزه متاسفانه اثری از آثار این دوخت زیبا وجود ندارد.

منابع:

ایران انتیک

صنایع دستی

بیتوته

دانشنامه نمیک از تمامی هنردوستان ،اساتید ایران برای پیشرفت ایران عزیزمان در تمامی زمینه ها دعوت به همکاری می نماید شما عزیزان با با دادن نظر و ارسال اطلاعات تکمیلی خود در این زمینه برای پیشرفت کشور عزیزمان در علم و فن آوری میتوانید باعث پیشرفت و تکامل کشور شوید

راهای ارتباط با ما

ایمیل : info@nmik.ir

برای سهولت ارسال نظرات و ارتقاء دانشنامه شما همچنین میتوانید متن و عکسهای خود را در وات ساپ با این شماره :09014465636 ارسال نمایید.

با تشکر تیم نمیک